Την 1η Ιουνίου 2016 ολοκληρώθηκε ο 8ος κύκλος του Σεμιναρίου Ιστορίας που επιμελείται ο ιστορικός Βλάσης Αγτζίδης και πραγματοποιείται στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιου του Δήμου Κηφισιάς. Η καταληκτική εκδήλωση και στους οκτώ κύκλους που έχουν ολοκληρωθεί έως τώρα ήταν αφιερωμένη στις σταλινικές διώξεις και σε ένα από τα πολλά θέματα που σχετίζεται με το φαινόμενο του σταλινισμού.
Όπως είπε ο συντονιστής της εκδήλωσης Βλάσης Αγτζίδης, η επιλογή αυτή βασίζεται στην ομόφωνη καθιέρωση από το 4ο Παγκόσμιο Συνέδριο του Ποντιακού Ελληνισμού της 13ης Ιουνίου ως Ημέρας Μνήμης για τις σταλινικές διώξεις.
Το 4ο Παγκόσμιο Συνεδρίου του Ποντιακού Ελληνισμού που έγινε στη Θεσσαλονίκη (13 - 16 Ιουνίου 1997) έλαβε την εξής απόφαση: «Εμείς οι σύνεδροι του Δ’ Παγκόσμιου Συνεδρίου του Ποντιακού Ελληνισμού… Ομόφωνα ψηφίσαμε και διακηρύττουμε: Την ανακήρυξη της 13ης Ιουνίου ως Ημέρας Μνήμης για τα θύματα των σταλινικών διέξεων στην πρώην Σοβιετική Ένωση, εφόσον την ημέρα αυτή, το 1949, πραγματοποιήθηκε η βίαιη εκτόπιση των ποντιακών πληθυσμών από τον Καύκασο στην Κεντρική Ασία…».
Δυστυχώς, ο οργανωμένος κοινωνικός χώρος των Ποντίων, στον οποίο τυπικά τουλάχιστον ανήκουν τα θύματα των διώξεων αυτών, έχει υποβαθμίσει συνειδητά τη μνήμη του ιστορικού γεγονότος, παραβιάζοντας την ιστορική απόφαση του 4ου Παγκόσμιου Συνέδριου.
Ακριβώς για αυτούς τους λόγους έχει επιλεχθεί να τιμάται η επέτειος της 13ης Ιουνίου με θέμα, που προέρχεται απ’ το φαινόμενο του σταλινισμού κατά την καταληκτική συνάντηση του Σεμιναρίου Ιστορίας του Ελεύθερο Πανεπιστήμιου του Δήμου Κηφισιάς. Κίνητρο επίσης αποτελεί η συνείδηση ότι το ζήτημα των σταλινικών διώξεων έχει περάσει στην αφάνεια. Ότι τα στερεότυπα στην Ελλάδα δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη ερευνών, αλλά και σχετικών σπουδών που αφορούν σημαντικά ιστορικά γεγονότα. Γεγονότα, που κυνικά ιδεολογικά και κομματικά συμφέροντα, μαζί με την νεοελληνική ανωριμότητα και αφασία, επιχειρούν να εξοβελίσουν από τη μνήμη».
Το θέμα του φετινού Σεμιναρίου ήταν: «Σταλισμός και διανοούμενοι την περίοδο του Μεσοπολέμου στη Σοβιετική Ένωση».
Συμμετείχαν με εισηγήσεις τους οι: Χρήστος Κεφαλής, υπεύθυνος συντακτικής επιτροπής περιοδικού ‘Μαρξιστική Σκέψη’. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης, δημοσιογράφος – μεταφραστής, εκδότης του περιοδικού – επιθεώρηση του ρωσικού πολιτισμού «Στέπα» και Βασίλης Τσενκελίδης, ιστορικός. Συντόνιστής: Βλάσης Αγτζίδης.
Οι εισηγήσεις
Ο Χρήστος Κεφαλής αναφέρθηκε στο ιστορικό της κυριαρχίας του σταλινισμού στην Σοβιετική Ένωση. Αναφέρθηκε στο φαινόμενο αυτό ως μεγάλη ανατροπή της πορείας χειραφέτησης της ρωσικής κοινωνίας και της ανάπτυξης των τεχνών και των γραμμάτων καθ’ όλη την περίοδο μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση. Έδωσε αναλυτικά στοιχεία για την εμφάνιση της πρωτοποριακής τέχνης κατά τη δεκαετία του ’20 και για την εμφάνιση μιας νέας γενιάς μεγάλων λογοτεχνών που αντλούσε την έμπνευσή της από την Επανάσταση και από την προσπάθεια των λαϊκών στρωμάτων να ορίσουν μόνα τους τη μοίρα τους.
Υποστήριξε την άποψη ότι ο σταλινισμός δεν υπήρξε φυσιολογικό αποτέλεσμα της επανάστασης των μπολσεβίκων αλλά ένα εσωτερικό πραξικόπημα που οδήγησε στην κυριαρχία της αντεπανάστασης και μιας μικρής ομάδας αντεπαναστατών που υπονόμευσε όλες τις κοινωνικές και πολιτιστικές κατακτήσεις της Επανάστασης του 1917. Και ότι η κυριαρχία της σταλινικής ομάδας σημαδεύτηκε με την εξόντωση όλης της πρώτης γενιάς των επαναστατών.
Ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης προσέγγισε από διαφορετικής σκοπιά το σταλινικό φαινόμενο θεωρώντας ότι υπήρξε αποτέλεσμα των βασικών αρχών του λενινισμού. Το σταλινικό καθεστώς και η ρωσική διανόηση του μεσοπολέμου. Αναφέρθηκε σε λεπτομέρειες της εξόντωσης των διανοουμένων όπως τη Μεγάλη Έξοδος των διανοουμένων προς τη Δύση, που συνέβη αμέσως μετά την κήρυξη της Επανάστασης. Παρουσίασε την απέλαση του ανθού της ρωσικής διανόησης από την μπολσεβίκικη κυβέρνηση της Σοβιετικής Ρωσίας το 1922 με εντολή του Λένιν, καθώς και αποσπάσματα από αποχαρακτηρισμένα, την τελευταία εικοσιπενταετία, έγγραφα της περιόδου και αποτίμηση της ζημιάς που υπέστη η Ρωσία.
Αναφέρθηκε στη ρωσική διανόηση στην ΕΣΣΔ και στη διασπορά και την συνέκρινε με τους διανοούμενους που έμειναν στο εσωτερικό. Αναλυτική ήταν η αναφορά τουστη λενινιστική–σταλινική θεώρηση της διανόησης ως μηχανισμού προπαγάνδας και καταστολής. Παρουσίασε το 1ο συνέδριο της Ένωσης Σοβιετικών Συγγραφέων και τη σχολή του «Σοσιαλιστικού ρεαλισμού». Αανεφέρθηκε στις περιπτώσεις των Ρώσων διανοουμένων όπως των Γιεβγκένι Ζαμιάτιν, Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ και Αντρέι Πλατόνοφ, καθώς και αυτών που έχασαν τη ζωή τους στα γκουλάγκ: ο π. Πάβελ Φλορένσκι, ο Οσίπ Μαντελστάμ, ο Μιχαήλ Μπαχτίν, ο Βσέβολοντ Μέγιερχολντ.
Ο Βασίλης Τσενκελίδης αναφέρθηκε αναλυτικά στις συνέπειες που είχε επί της ελληνικής σοβιετικής μειονότητας η σταλινική πολιτική. Παρουσίασε αρχικά το νέο πλαίσιο που δημιουργήθηκε μετά την επικράτηση της Επανάστασης, που επέτρεψε την μεγάλη πολιτιστική ανάπτυξη, την εκπαίδευση, το θέατρο, τα έντυπα κ.λπ. Τόνισε ότι η πρωτοφανής πολιτιστική ανάπτυξη των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης έγινε μέσα στα στενά κομματικά και ιδεολογικά πλαίσια που καθόριζε το νέο σύστημα. Ανάφερε παραδείγματα Ελλήνων διανοουμένων που ήταν μέλη του Κόμματος αλλά εκτελέστηκαν κατά τη διαδικασία των σταλινικών διωγμών. Αναφέρθηκε αναλυτικά στις επιπτώσεις που είχαν οι διώξεις επί της ελληνικής μειονότητας. Η εξόντωση της κομματικής ηγεσίας των Ελλήνω, όπως και η εξόντωση των διανοουμένων της άφησαν ακέφαλο τον ελληνισμό. Το βάρβαρο έργο των μεγάλων διωγμών του 1937-38 θα ολοκληρώσουν οι μαζικές εκτοπίσεις του πληθυσμού στην Κεντρική Ασία που έγιναν από το 1944 (Έλληνες της Κριμαίας) και το 1949 (Έλληνες του Καυκάσου κ.λπ.).
Στη συνέχεια έγινε πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση και τέθηκαν πολλά ζητήματα που σχετιζόταν τόσο με το σοβιετικό πείραμα, όσο και με την ιστορία των Ποντίων και του ελληνισμού της τέως Σοβιετικής Ένωσης.
Η μεγάλη συμμετοχή στο Σεμινάριο έδειξε την ανάγκη για συστηματικότερη παρουσίαση του φαινομένου του σταλινισμού, καθώς και των διώξεων που αυτός προκάλεσε κατά των σοβιετικών πληθυσμών.
