Στις προσπάθειες που έγιναν το τελευταίο διάστημα προκειμένου να γίνει πραγματικότητα η δράση «Ψηφιακό Ταξίδι στη Γη του Πόντου – Διαδραστική πύλη για την ιστορία, τον πολιτισμό και την Γεωγραφία του Ευξείνου Πόντου», της νέας διαδικτυακής πύλης της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος για το νέο site www.stravonmaps.com αναφέρθηκε η Ελένη Μεντεσίδου, Διδάκτωρ Κλασικής Αρχαιολογίας, Ακαδημαϊκή Υπότροφος, εκ μέρους του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος, στη διάρκεια της εκδήλωσης που έγινε το βράδυ της Δευτέρας 16 Ιουνίου 2025 στο αμφιθέατρο «Μανώλης Ανδρόνικος» του κεντρικού Μουσειακού Κτηρίου στο πολυκεντρικό Μουσείο Αιγών στη Βεργίνα Ημαθίας.
Ανέφερε στον χαιρετισμό του στη διάρκεια της παρουσίασης η Ελένη Μεντεσίδου.
Είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι που, έπειτα από πολλά χρόνια προσπάθειας, έχουμε σήμερα τη χαρά να σας παρουσιάσουμε τον θεματικό, διαδραστικό χάρτη του Πόντου, τον «Στράβωνα».
Η υλοποίηση του Χάρτη ήταν πρόταση της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος (ΠΟΕ), η οποία απευθύνθηκε στο Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος, όπου από το 2010 λειτουργεί το μοναδικό στην Ελλάδα αγγλόφωνο μεταπτυχιακό πρόγραμμα που αφορά στον Πόντο «Σπουδές στη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο: Πολιτισμός και Διεθνείς Σχέσεις».
Άποψη των συμμετεχόντων που παρακολούθησαν την εκδήλωση
Μέλη του διδακτικού προσωπικού της Σχολής Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών και Οικονομικών Επιστημών, υπό την επιστημονική καθοδήγηση του Κοσμήτορα, καθηγητή Μανόλη Μανωλεδάκη, καθώς και φοιτητές και απόφοιτοι των μεταπτυχιακών μας προγραμμάτων, εργάστηκαν για τη σύνταξη των επιστημονικών κειμένων που συνοδεύουν τον χάρτη.
Συγκεκριμένα, συνέβαλαν οι εξής:
Μανόλης Μανωλεδάκης, Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.
Στέφανος Κορδώσης, Επίκουρος Καθηγητής Ιστορίας.
Ελένη Μεντεσίδου, Διδάκτωρ Κλασικής Αρχαιολογίας, Ακαδημαϊκή Υπότροφος και οι μεταπτυχιακές φοιτήτριες και απόφοιτες του ΔΙ.ΠΑ.Ε.:
1.Μαρία Χειμωνοπούλου.
2.Θεοδώρα - Νικολέτα Κυριακίδου.
3.Βασιλική Παναγιωτίδου.
4.Σοφία Σακαρίδου.
5.Όλγα Βάγιου.
6.Γεωργία Τσιούπρου.
Τους ευχαριστούμε όλους θερμά. Χωρίς τη δική τους συμβολή, η υλοποίηση του έργου δεν θα ήταν εφικτή.
Ο Στράβων είναι, πάνω απ’ όλα, ένας χάρτης. Γι’ αυτό και η έμφαση δόθηκε σε σημαντικά ιστορικά τοπόσημα της περιοχής: αρχαιολογικές θέσεις, μνημεία ιστορικού ενδιαφέροντος και οικισμούς του Πόντου.
Ωστόσο, κρίθηκε απαραίτητο να ενταχθεί ο χρήστης και στο ιστορικό και γεωγραφικό πλαίσιο του Πόντου. Για τον λόγο αυτό, προστέθηκαν εισαγωγικά κείμενα, τα οποία προσφέρουν βασικές γνώσεις και θέτουν τα θεμέλια για μια ουσιαστική περιήγηση.
Επιλέγοντας από το κεντρικό μενού τον τίτλο «Πόντος», ο χρήστης μεταφέρεται σε ειδική ενότητα, όπου μπορεί να διαβάσει κείμενα σχετικά με:
Ττην Ονομασία του Πόντου.
Τη Γεωγραφία και την Ιστορική Γεωγραφία.
Τη Μυθολογία.
Τον Πόντο κατά την Αρχαιότητα και το Βυζάντιο.
Τον Ελληνικό αποικισμό στον Εύξεινο Πόντο, και, φυσικά, την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας.
Τα κείμενα αυτά προσφέρουν μια συνοπτική, αλλά ουσιαστική παρουσίαση των επιμέρους θεμάτων. Η επιστημονική γνώση αποδίδεται με απλό και κατανοητό τρόπο, ώστε να είναι προσβάσιμη σε κάθε χρήστη, αλλά ταυτόχρονα να διατηρούν την επιστημονική τους εγκυρότητα.
Προκειμένου ο χρήστης να περιηγηθεί στην ενότητα με τα μνημεία, έχει δύο βασικές επιλογές:
Είτε μπορεί να επιλέξει από το κεντρικό μενού την κατηγορία «Μνημεία», είτε, ευρισκόμενος ήδη στον χάρτη, να χρησιμοποιήσει το φίλτρο «Μνημεία», και στη συνέχεια να επιλέξει το συγκεκριμένο μνημείο που τον ενδιαφέρει.
Στο παράδειγμα που βλέπουμε αυτή τη στιγμή στην οθόνη, ο χρήστης έχει επιλέξει την πόλη της Σινώπης, μία από τις σημαντικότερες ελληνικές αποικίες στον Εύξεινο Πόντο.
Στην προβολή εμφανίζονται τα ενταγμένα στον χάρτη μνημεία της αρχαίας πόλης, συνοδευόμενα από βασικές πληροφορίες. Από εκεί μπορεί να επιλέξει οποιοδήποτε από αυτά για να μεταβεί στο σχετικό λήμμα.
Για παράδειγμα, έχει επιλεγεί ο Ελληνιστικός Ναός της Σινώπης, ένα μνημείο με ιδιαίτερη αρχαιολογική και ιστορική σημασία.
Στη συνέχεια, εμφανίζεται η σελίδα του λήμματος, όπου παρουσιάζονται τεκμηριωμένες πληροφορίες, φωτογραφίες και σχέδια του ναού, δίνοντας στον επισκέπτη μια ολοκληρωμένη εικόνα για το μνημείο και το ιστορικό του πλαίσιο.
Εκτός από τις γενικές πληροφορίες που αφορούν σε κάθε μνημείο, κάθε λήμμα εμπλουτίζεται με φωτογραφίες, όπου αυτό βεβαίως ήταν δυνατό, σχέδια, και σε ορισμένες περιπτώσεις με αποσπάσματα από αρχαίες γραπτές πηγές που σχετίζονται άμεσα με το μνημείο.
Η συγγραφή των λημμάτων βασίστηκε σε επιστημονική μεθοδολογία και αξιόπιστες πηγές, ωστόσο η παρουσίαση της πληροφορίας έγινε με απλό και κατανοητό τρόπο, ώστε να είναι προσβάσιμη όχι μόνο σε ειδικούς και ερευνητές, αλλά και στο ευρύ, μη εξειδικευμένο κοινό.
Με αυτόν τον τρόπο, εξασφαλίζεται η ισορροπία ανάμεσα στην επιστημονική εγκυρότητα και τη δημόσια κατανόηση, που αποτελεί βασικό στόχο του διαδραστικού χάρτη.
Για όσους ενδιαφέρονται να αναζητήσουν περισσότερη γνώση, υπάρχει διαθέσιμη σε ξεχωριστή ενότητα του χάρτη επιλεγμένη, ενδεικτική βιβλιογραφία.
Αν ο χρήστης επιλέξει να περιηγηθεί μέσω του κεντρικού μενού, μεταφέρεται σε ένα περιβάλλον πλοήγησης, όπου εμφανίζεται και ο διαχωρισμός των μνημείων σε δύο βασικές κατηγορίες: Αρχαία και Βυζαντινά.
Ο διαχωρισμός αυτός βασίζεται σε χρονικά κριτήρια, με σκοπό να αναδειχθεί η ιστορική εξέλιξη και η πολυμορφία της περιοχής του Πόντου.
Αρχαία Μνημεία:
Περιλαμβάνουν μνημεία που χρονολογούνται από την προϊστορική εποχή έως και την ύστερη αρχαιότητα. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται κυρίως κατάλοιπα ελληνικών πόλεων δημόσια και ιδιωτικά οικοδομήματα, όπως φρούρια, ναοί και ταφικά μνημεία.
Βυζαντινά Μνημεία:
Χρονολογούνται από τον 4ο αιώνα μ.Χ. έως την Άλωση της Τραπεζούντας το 1461. Αντιπροσωπεύουν τη χριστιανική αρχιτεκτονική της εποχής και περιλαμβάνουν ναούς, μοναστήρια, κάστρα αλλά και ιδιωτικά αρχιτεκτονήματα που μαρτυρούν την πολιτική, θρησκευτική και στρατηγική σημασία της περιοχής κατά τη βυζαντινή περίοδο.
Ο διαχωρισμός αυτός επιτρέπει στον χρήστη να προσεγγίσει την πολιτιστική κληρονομιά του Πόντου μέσα από δύο μεγάλες ιστορικές περιόδους, διευκολύνοντας τη συγκριτική μελέτη της αρχιτεκτονικής, της θρησκείας και της κοινωνικής οργάνωσης μέσα στον χρόνο.
Ο χάρτης «Στράβων» δεν αποτελεί ένα στατικό έργο· αντιθέτως, φιλοδοξία είναι να εξελίσσεται και να εμπλουτίζεται διαρκώς.
Στόχος μας για τα επόμενα χρόνια είναι η προσθήκη ακόμη περισσότερων μνημείων, ώστε να αποτυπωθούν όσο το δυνατόν πληρέστερα οι υπάρχουσες αρχαιολογικές θέσεις και τα ιστορικά τοπόσημα του Πόντου.
Με τον τρόπο αυτό, ο χάρτης θα συνεχίσει να λειτουργεί ως ψηφιακός αποθετής και να συμβάλλει στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής, διατηρώντας ζωντανή τη σύνδεση με τον χώρο και την ιστορία.
Ολοκληρώνοντας, αξίζει να υπενθυμίσουμε τον βασικό στόχο που τέθηκε εξαρχής με τη δημιουργία του χάρτη:
Να δημιουργηθεί ένα σύγχρονο, εύχρηστο και επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο, το οποίο θα καθιστά προσβάσιμη μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς του Πόντου τόσο στο ευρύ κοινό όσο και στους ειδικούς ερευνητές.
Μέσα από την τεκμηριωμένη παρουσίαση των μνημείων, τη γεωγραφική τους αποτύπωση, και την παροχή ιστορικού πλαισίου και βιβλιογραφίας, ο χάρτης επιδιώκει να λειτουργήσει ως γέφυρα γνώσης, ανάμεσα στο παρελθόν και το σήμερα.
Πιστεύουμε ότι ο στόχος αυτός επιτεύχθηκε, χάρη στη συνεργασία των φορέων, τη συστηματική επιστημονική εργασία και, κυρίως, με σεβασμό στην ιστορική και πολιτιστική σημασία του Πόντου.
Ελπίζουμε ο «Στράβων» να αποτελέσει ένα σημείο αναφοράς για την ανάδειξη, τη μελέτη και τη διάδοση της πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς των Ελλήνων του Πόντου– ένα σύγχρονο εργαλείο γνώσης.
Η Ελένη Μεντεσίδου
Στη συνέχεια η Ελένη Μεντεσίδου, ανέγνωσε τον χαιρετισμό του Μανόλη Μανωλεδάκη, Καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας με ειδίκευση στη Μαύρη Θάλασσα, Κοσμήτορα της Σχολής Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών και Οικονομικών Επιστημών του ΔΙΠΑΕ και Διευθυντής του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών για τη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο, ο οποίος τόνισε.
Λυπάμαι που οι ανασκαφικές μου υποχρεώσεις δεν μου επιτρέπουν να βρίσκομαι σήμερα ανάμεσά σας, από την άλλη όμως είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος που απόψε παρουσιάζεται στο κοινό ο «Στράβων», ένα έργο εξαιρετικά σημαντικό για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Πρόκειται για ένα ψηφιακό ταξίδι, μια διαδραστική πύλη για την ιστορία, τον πολιτισμό και τη γεωγραφία του Πόντου.
Μαθαίνοντας για την αξιέπαινη ιδέα που είχε η ΠΟΕ, όλοι εμείς στη Σχολή Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών και Οικονομικών Επιστημών του Διεθνούς Πανεπιστημίου, που από το 2010 προσφέρουμε το πρώτο και μοναδικό μέχρι σήμερα αγγλόφωνο μεταπτυχιακό πρόγραμμα για τον Εύξεινο Πόντο, δεν θα μπορούσαμε παρά να ανταποκριθούμε με μεγάλη χαρά και τιμή στη σύνταξη των επιστημονικών κειμένων του «Στράβωνα». Αυτό άλλωστε κάνουμε ουσιαστικά εδώ και 15 ολόκληρα χρόνια: υπηρετούμε ερευνητικά και εκπαιδευτικά την ιστορία του Πόντου και διδάσκουμε σε φοιτητές από όλον τον κόσμο, από πάνω από 25 μέχρι στιγμής χώρες, το χθες αλλά και το σήμερα στη μοναδική αυτή γωνιά της γης, καθώς, όπως εύστοχα αναγράφεται στην κεντρική σελίδα της πύλης, «αν ξεχάσουμε θα χαθούμε».
Περιηγούμενος στον ηλεκτρονικό αυτόν άτλαντα, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να ενημερωθεί για τις βασικές πτυχές της ιστορίας του Πόντου, όπως ο ελληνικός αποικισμός, που την καθόρισε τόσο αποφασιστικά, να περιδιαβεί αρχαίες και μεσαιωνικές πόλεις και μνημεία, να γνωρίσει σημαντικές προσωπικότητες του τόπου, αλλά και να μυηθεί στην ιδιαίτερη μουσική του παράδοση. Για τον πιο απαιτητικό επισκέπτη υπάρχει επίσης ενδεικτική βιβλιογραφία, που θα τον βοηθήσει να συνεχίσει την έρευνά του σε περισσότερο βάθος.
Καθώς βασικό μέλημα όλων αποτελεί πάντα η εκπαίδευση των νέων ανθρώπων, είναι ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι ο «Στράβων» έχει ψηφιακή μορφή και άρα είναι πιο προσιτός και δημοφιλής στους νέους, που δυστυχώς απομακρύνονται όλο και περισσότερο από το βιβλίο. Η μορφή αυτή έχει βέβαια και το πρόσθετο πλεονέκτημα ότι προσφέρει τη δυνατότητα διαρκούς ανανέωσης και εμπλουτισμού. Έτσι, αυτό που παρουσιάζεται σήμερα είναι απλά μια πρώτη (με παλιούς όρους) έκδοση, την οποία θα ακολουθήσουν πολλές, με ακόμα περισσότερο υλικό.
Θα ήθελα ευχαριστήσω θερμά όλες και όλους τους συναδέλφους και φοιτητές μας που τόσο πρόθυμα συνέβαλαν με τις γνώσεις και την εργασία τους στην υλοποίηση αυτού του μοναδικού έργου, και βέβαια την ΠΟΕ, που μας εμπιστεύτηκε την ερευνητική δουλειά και στηρίζει σταθερά τη Σχολή και το μεταπτυχιακό μας Πρόγραμμα, όπως άλλωστε και μέσα από την υποτροφία που κάθε χρόνο προσφέρει.
Σας εύχομαι να απολαύσετε το ταξίδι της γνώσης και της μνήμης μέσα από τη διαδραστική πύλη του γεωγράφου από την Αμάσεια και ευελπιστώ να σας συναντήσω σύντομα στις εγκαταστάσεις μας στη Θέρμη με παρόμοια αφορμή.
Περισσότερες λεπτομέρειες για την παρουσίαση της ψηφιακής πύλης στο ακόλουθο Link
https://efxinospontos.gr/eidiseis/11516-egine-i-episimi-parousiasi-tis-neas-istoselidas-tis-pampontiakis-omospondias-ellados-www-stravonmaps-com
