ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ Π. ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ*

Την αλήθεια, δάσκαλε, την αλήθεια…

Οκτώβρης του 2010. Υπηρετώ ως αναπληρώτρια φιλόλογος στο 3ο Λύκειο Πτολεμαΐδας. Μαζί με συναδέλφους ετοιμάζουμε τη γιορτή της 28ης Οκτωβρίου.

Ψάχνουμε πυρετωδώς για υλικό. Στην ιστοσελίδα «Λογομνήμων» πέφτω πάνω σε ένα απόσπασμα από βιβλίο του Ψαθά. Αναφέρεται στον Ναπολέοντα Σουκατζίδη και στους 200 ήρωες που εκτέλεσαν οι Γερμανοί την πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή. Διαβάζω και ματώνει η καρδιά μου… Οι διακόσιοι είναι άνθρωποι που συνέλαβε το καθεστώς Μεταξά ως αντιφρονούντες. Τους συγκέντρωσε στις φυλακές Ακροναυπλίας και σε άλλες φυλακές και εξορίες, από όπου σιδηροδέσμιους τους παρέλαβαν οι Γερμανοί το 1941 όταν κατέλαβαν τη χώρα και τους μετέφεραν στο Χαϊδάρι.

Ο συνάδελφος της πληροφορικής βρίσκει πρόσθετες πληροφορίες, φωτογραφίες ντοκουμέντα… Οι διακόσιοι είχαν ζητήσει από τον Μεταξά να τους στείλει στην πρώτη γραμμή του μετώπου για να υπερασπίσουν την πατρίδα. Το αίτημά τους δεν έγινε δεκτό. Βρίσκει λεπτομέρειες για τη ζωή στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, για την υπέρβαση του Σουκατζίδη που ενώ του δόθηκε η ευκαιρία να γλιτώσει, αρνήθηκε, ποτίζοντας μαζί με τους συντρόφους του το δέντρο της Ελευθερίας.

Μένω εμβρόντητη. Γιατί δεν ήξερα εγώ αυτήν την Ιστορία; Έπρεπε να φτάσω 40 χρονώ για να μάθω τι έγινε. Θυμήθηκα ένα ποίημα που μου έδωσε ο δάσκαλός μου της Γ΄ Δημοτικού να απαγγείλω: «ο κυβερνήτης Μεταξάς, μαζί και ο βασιλιάς μας, το όχι βροντοφώναξαν…». Ο πατέρας μου (λαφρύ το χώμα που τον σκέπασε) μου το έδωσε να το επιστρέψω ως απαράδεκτο, «το όχι το είπε ο ελληνικός λαός Σοφούλα, ο Μεταξάς ήταν δικτάτορας κι οι βασιλιάδες κατέστρεψαν την Ελλάδα».

Σε όλα τα σχολικά μου χρόνια το πορτραίτο του Μεταξά αγιοποιημένο. «Ο ευπατρίδης που ύψωσε το ανάστημά του…». …Και οι πραγματικοί ήρωες θαμμένοι στο εικονοστάσι της πατρίδας. Κι έρχεται ο Παντελής Βούλγαρης και η Ιωάννα Καρυστιάνη να τους ανιστορήσει 70 και πλέον χρόνια μετά…

Καθόμασταν στην πρώτη σειρά του κινηματογράφου Ολύμπιον της Κοζάνης με τον άντρα μου. Στο τέλος με έπιασε ρίγος από τη συγκίνηση. Θυμήθηκα την αποστροφή του Ψαθά: «Γυμνή και ματωμένη τους κλαίει η αγωνιζόμενη Αθήνα». Και μετά; Μετά την εποποιία του λαού μας… τα Δεκεμβριανά και ο Εμφύλιος. Καρφί μες στην καρδιά η σκηνή όπου «αυτοβούλως» οι δοσίλογοι προδότες σκοτώνουν τυφλά αθώους πολίτες, άντρες και γυναίκες, στους δρόμους και στα χωράφια ως αντίποινα «για τους 4 αδίκως φονευθέντας» στρατιώτες και στρατιωτικούς του κατακτητή… Αλλά ήταν μόνο (!) 100 οι εκτελεσμένοι, και όπως λέει ένας Γερμανός στρατιωτικός «δεν φτάνουν» για την θανάτωση ενός υποστρατήγου των SS. Γι’ αυτό και επιλέχθηκαν για να χορτάσει το αιμοβόρο θηρίο άλλοι 200. Οι αιχμάλωτοι του Χαϊδαρίου που ο… ευπατρίδης τους αφαίρεσε την τιμή να υπερασπιστούν την πατρίδα και ίσως να θυσιαστούν γι’ αυτήν στ’ αλβανικά βουνά, τελικά ταπεινώνουν τον κατακτητή και νικούν τον θάνατο, περνώντας, πραγματικά ελεύθεροι, με τραγούδια και χορούς τις πύλες του Άδη.

Ο Δ. Ψαθάς διηγείται την ιστορία του Ν. Σουκατζίδη που ήταν κρατούμενος – διερμηνέας στις φυλακές Χαϊδαρίου κατά τη διάρκεια της Κατοχής:

Κι εκεί στο Χαϊδάρι… Διακόσια ονόματα φωνάζει ο στρατοπεδάρχης. Οι Ακροναυπλιώτες. Άνθρωποι που λιώσαν στα μπουντρούμια και τις εξορίες της τετάρτης Αυγούστου, που δεμένους χειροπόδαρα τους άφησε στον Γερμανό.

-Ναπολέων Τσουκατζίδης1!

Βγαίνει κι ο Ναπολέων. Και ο στρατοπεδάρχης κομπιάζει μπροστά σ’ αυτόν τον ήρωα που μιλά εφτά γλώσσες και δέχεται μέσα στο Χαϊδάρι με θεϊκή γαλήνη τα μαρτύρια και κρατά στις καρδιές των μαρτύρων αναμμένη τη φλόγα της ελπίδας και του αγώνα.

-Όχι εσύ, Ναπολέων!

-Γιατί όχι εγώ;

-Εσύ δεν θα τουφεκιστείς.

-Και πόσους θα τουφεκίσεις, αν εξαιρεθώ εγώ;

-Διακόσιους.

-Όχι. Δεν δέχομαι κανένας να μ’ αντικαταστήσει. Είμ’ Έλληνας!

Επιμένει ο στρατοπεδάρχης. Αλύγιστος ο Ναπολέων. Και βγαίνουν έξω απ’ τον σωρό οι διακόσιοι και στήνουνε χορό: Έχε γεια, καημένε κόσμε, έχε γεια, γλυκειά ζωή! Βλέπει ο Γερμανός στρατοπεδάρχης τούτους τους διακόσιους που απάνω τους βαραίνει ο ίσκιος του θανάτου να χορεύουν, να τραγουδούν και ν’ αποχαιρετάνε τους συντρόφους τους -σαστίζει. Τι είναι τούτο δω; Αντηχεί ο αέρας από αντάρα αντρίκια:

-Έχετε γεια, παιδιά.

-Ζήτω η Ελλάδα!

-Σαν άντρες θα πάμε!

[...]

Και τους ανεβάζουν στ’ αυτοκίνητο - σωρό. Κι είναι πρωτομαγιά. Κι είναι γλυκός ο πρωινός αέρας, ολόχρυση η αυγή κι ο Υμηττός κεντιέται με χρυσάφι. Κι εκεί στο σφαγείο στήνονται τα πολυβόλα για το μεγάλο μακελειό. Μαζί θα πέσει κι ο Ναπολέων, που ένα “ναι” να ‘λεγε του Γερμανού είχε γλυτώσει.

-Ποιοι ήσαν; Ποτέ δεν έδωσαν κατάλογο των ονομάτων τους οι Γερμανοί. Μαθαίνουμε μερικούς. Ωστόσο στη ματωμένη ιστορία της Αντίστασης του Έθνους πέρασαν όλοι μ’ ένα όνομα μέσα στη μνήμη και την καρδιά του πονεμένου αυτού λαού. Οι Διακόσιοι της Πρωτομαγιάς. Βουβή και πικραμένη τους κλαίει η αγωνιζόμενη Αθήνα. Οι Διακόσιοι Άγιοι που μαρτύρησαν μαζί -κοντά σ’ άλλους χιλιάδες- σε τούτο τον υπέρτατο αγώνα για την τιμή και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.

¹στο βιβλίο του Δ. Ψαθά ο ήρωας Σουκατζίδης αναφέρεται ως Τσουκατζίδης.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΨΑΘΑΣ “ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ” Εκδόσεις ΜΑΡΙΑ Δ. ΨΑΘΑ

Η ΣΟΦΙΑ Π. ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ, είναι φιλόλογος, πρόεδρος της ΕΛΜΕ Χαλκιδικής