Η μνήμη των Ελλήνων μαρτύρων των δικαστηρίων της Αμάσειας, τιμήθηκε από τον Δήμος Παύλου Μελά στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά, μπροστά από το μνημείο του Εθνομάρτυρα του Πόντου δημοσιογράφου Νίκου Καπετανίδη, την Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2026.

Το πρωί της Κυριακής, στον Ιερό Ναό της Αγίας Βαρβάρας, εντός του Μητροπολιτικού Πάρκου Παύλου Μελά τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση υπέρ αναπαύσεως των ψυχών των αδίκως τελειωθέντων Ελλήνων Ορθοδόξων στα Δικαστήρια της Αμάσειας, τον Σεπτέμβριο του 1921.

Ακολούθησε εκδήλωση στο Μνημείο του Νίκου Καπετανίδη, παρουσία εκπροσώπων φορέων και πολιτών, ενώ την παρουσίαση είχε εκ μέρους του Δήμου Παύλου Μελά ο Νώντας Ελευθεριάδης.

Χαιρετισμούς απηύθυναν ο Δήμαρχος Παύλου Μελά, Δημήτρης Ασλανίδης και ο εκπρόσωπος της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, Παύλος Γαλεγαλίδης.

Ο Δρ. Ιστορίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και Πρόεδρος της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, Θεοδόσιος Κυριακίδης, πραγματοποίησε ομιλία με θέμα «Κεμαλική ευθύνη στα Δικαστήρια της Αμασείας Πόντου».

Ο Δημήτρης Ασλανίδης

Στην ομιλία του ο δήμαρχος Παύλου Μελά Δημήτρης Ασλανίδης, ανέφερε: Σεπτέμβριος του 1921. Μια αίθουσα στην Αμάσεια του Πόντου. Ο πρόεδρος του «δικαστηρίου» διαβάζει την κατηγορία σε έναν νέο άνθρωπο, 32 χρονών: ότι με τα άρθρα του αγωνίζεται για την ανεξαρτησία του Πόντου. Κι εκείνος τον διακόπτει: «Όχι, κύριε πρόεδρε, εγώ αγωνίζομαι για την απευθείας ένωση του Πόντου με την Ελλάδα».

Ήξερε πού τον οδηγούσε αυτή η απάντηση. Την έδωσε. Ήταν ο Νίκος Καπετανίδης. Δημοσιογράφος, εκδότης της «Εποχής» της Τραπεζούντας, νιόπαντρος. Στις 21 Σεπτεμβρίου 1921 απαγχονίστηκε μαζί με δεκάδες άλλους.

Τον πρώην βουλευτή Τραπεζούντας Ματθαίο Κωφίδη. Τον αρχιμανδρίτη Πλάτωνα Αϊβαζίδη. Εμπόρους, καθηγητές, δασκάλους, κληρικούς. Δεν ήταν δίκη - ήταν σχέδιο. Να αποκεφαλιστεί μια ολόκληρη κοινωνία και να σωπάσουν όσοι είχαν φωνή.

105 χρόνια μετά, είμαστε εδώ για να πούμε ότι το σχέδιο αυτό απέτυχε. Αν θυμόμαστε μόνο την αγχόνη, αδικούμε τη ζωή του. Γιατί ο Καπετανίδης άφησε πίσω του κάτι που η αγχόνη δεν μπορούσε να φτάσει.

Ο αδελφός του, ο Κώστας, μάζεψε το αρχείο της «Εποχής». Το φύλαξε με κίνδυνο της ζωής του. Και το 1923 το έφερε στην Ελλάδα. Σκεφτείτε το. Ανάμεσα στα λίγα πράγματα που χωρούσαν στις αποσκευές του ξεριζωμού, χώρεσε και η αλήθεια.

Αυτό έκανε ένας ολόκληρος λαός. Αυτό κάνουμε κι εμείς, εδώ, στη δυτική Θεσσαλονίκη, εδώ και έναν αιώνα. Κουβαλάμε τη μνήμη. Τη φυλάμε. Την παραδίδουμε στα παιδιά μας.

Φέτος τιμούμε τους μάρτυρες της Αμάσειας σε ένα Μητροπολιτικό Πάρκο που ανήκει πια στους πολίτες. Λίγα μέτρα από εδώ, στα ιστορικά κτίρια του πρώην στρατοπέδου, θα στεγαστεί το Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού. Η μνήμη ενός ολόκληρου κόσμου αποκτά εδώ το δικό της σπίτι. Και ο Νίκος Καπετανίδης στέκεται δίπλα του σαν φρουρός. Ο Καπετανίδης δεν θανατώθηκε μόνο επειδή ήταν Έλληνας. Θανατώθηκε επειδή έγραφε. Επειδή κατέγραφε τον κατατρεγμό των Ελλήνων του Πόντου, αψηφώντας τη λογοκρισία. Κάθε καθεστώς που φοβάται την αλήθεια, φοβάται πρώτα την πένα. Γι' αυτό η θυσία του ανήκει στον Πόντο και στην Ελλάδα, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που πιστεύει στην ελευθερία του λόγου.

Στην Αμάσεια, το δικαστήριο ήταν ψεύτικο. Η ετυμηγορία της Ιστορίας πρέπει να είναι αληθινή. Και αυτή η ετυμηγορία έχει όνομα: διεθνής αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Όχι για να ανοίξουμε πληγές. Για να κλείσουν επιτέλους με δικαιοσύνη.

Ευχαριστώ θερμά τον Γιώργο Γεωργιάδη, χάρη στην επιμονή του οποίου ο Καπετανίδης στέκεται σήμερα ανάμεσά μας, τον Δρα Θεοδόσιο Κυριακίδη, τους νέους καλλιτέχνες του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, την Αδαμαντία Αγκούτογλου και το Τμήμα Πολιτισμού του Δήμου μας. Λένε πως οι τελευταίες του λέξεις ήταν «Ζήτω η Ελλάς». Ήταν 32 χρονών. Είχε όλη τη ζωή μπροστά του. Δεν την έχασε. Τη χάρισε. Αιωνία η μνήμη του. Αιωνία η μνήμη όλων των μαρτύρων της Αμάσειας.

Ο Παύλος Γαλεγαλίδης

Στον χαιρετισμό του ο Παύλος Γαλεγαλίδης πρόεδρος του Συνδέσμου Ποντιακών Σωματείων (ΣΠΟΣ) νομού Θεσσαλονίκης ανέφερε.

Εκ μέρους του Διοικητικού Συμβουλίου της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος και του Συνδέσμου Ποντιακών Σωματείων Νομού Θεσσαλονίκης, σας μεταφέρω τον θερμό χαιρετισμό μας και τη βαθιά συγκίνηση με την οποία συμμετέχουμε στη σημερινή ημέρα μνήμης.

Στεκόμαστε σήμερα εδώ, μπροστά στο Μνημείο του Νίκου Καπετανίδη, για να τιμήσουμε τους Έλληνες μάρτυρες των Δικαστηρίων της Αμάσειας.

Και υπάρχουν στιγμές που τα λόγια μοιάζουν μικρά μπροστά στο μέγεθος της θυσίας.

Υπάρχουν στιγμές που το μόνο που μπορεί να κάνει κανείς είναι να σκύψει το κεφάλι και να θυμηθεί.

Σήμερα θυμόμαστε ανθρώπους που οδηγήθηκαν στα Δικαστήρια της Αμάσειας και καταδικάστηκαν επειδή ήταν Έλληνες. Επειδή πίστευαν. Επειδή υπερασπίστηκαν την ταυτότητα και την αξιοπρέπειά τους. Επειδή δεν δέχθηκαν να σβήσουν από τη μνήμη τους την πατρίδα και τις ρίζες τους.

Και ανάμεσά τους, ο Νίκος Καπετανίδης. Ένας άνθρωπος που γνώριζε ότι οδηγείται στον θάνατο και, παρ' όλα αυτά, δεν λύγισε. Η θυσία του δεν είναι απλώς μία σελίδα της Ιστορίας. Είναι σύμβολο  πίστης, αξιοπρέπειας και αντίστασης στη λήθη. Και σήμερα, έναν αιώνα μετά, η φωνή τους εξακολουθεί να ακούγεται.

Μας λέει κάτι απλό και ταυτόχρονα συγκλονιστικό: «Μην μας ξεχάσετε». Αυτό είναι το δικό μας χρέος. Να μην ξεχάσουμε. Να μη χαθεί η μνήμη. Να μη μείνουν τα ονόματά τους μόνο χαραγμένα πάνω σε μάρμαρο. Να περάσουν στις καρδιές και στη συνείδηση των νέων ανθρώπων. Γιατί ένας λαός που ξεχνά την Ιστορία του, κινδυνεύει να χάσει ένα κομμάτι της ίδιας της ταυτότητάς του.

Η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος και ο Σύνδεσμος Ποντιακών Σωματείων Νομού Θεσσαλονίκης θα συνεχίσουν να υπηρετούν τη μνήμη και την ιστορική αλήθεια. Όχι με μίσος. Όχι με εκδίκηση. Αλλά με γνώση, τεκμηρίωση, αξιοπρέπεια και ενότητα. Γιατί η διεκδίκηση της ιστορικής μνήμης δεν στρέφεται εναντίον κανενός λαού. Απευθύνεται στη συνείδηση της ανθρωπότητας.

Και σήμερα, από αυτόν εδώ τον τόπο, μπροστά στο Μνημείο του Νίκου Καπετανίδη, ας δώσουμε μία υπόσχεση: Ότι η μνήμη τους θα μείνει ζωντανή. Ότι οι νέες γενιές θα μάθουν. Ότι τα παιδιά μας θα γνωρίζουν ποιοι ήταν οι άνθρωποι που θυσιάστηκαν. Και ότι εμείς θα συνεχίσουμε να στεκόμαστε όρθιοι απέναντι στη λήθη. Και όσο εμείς τους θυμόμαστε, όσο τα ονόματά τους ακούγονται, όσο η Ιστορία τους περνά από γενιά σε γενιά, ο Νίκος Καπετανίδης και όλοι οι μάρτυρες της Αμάσειας θα παραμένουν ζωντανοί.

Ο Θεοδόσης Κυριακίδης

Στην ομιλία του ο Δρ. Θεοδόσης Κυριακίδης με θέμα «Κεμαλική ευθύνη στα Δικαστήρια της Αμασείας Πόντου», αναφέρθηκε αναλυτικά στις ευθύνες του Κεμάλ πασά, και μέσα από μαρτυρίες και έγγραφα που έφεραν στη δημοσιότητα Τούρκοι ιστορικοί αποδεικνύεται ότι σφαγές, οι λεηλασίες και η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου ήταν ένα οργανωμένο σχέδιο από τον ίδιο τον Κεμάλ.

Η μελέτη της τύχης των Ελλήνων του Πόντου κατά την περίοδο 1919–1923 δεν μπορεί να περιοριστεί στην εξέταση των επιμέρους πράξεων τοπικών στρατιωτικών διοικητών, παραστρατιωτικών ομάδων ή άλλων ενόπλων σχηματισμών. Η έρευνα έχει πια σε μεγάλο βαθμό αξιοποιήσει τα οθωμανικά και τουρκικά αρχεία και γνωρίζουμε πια με μεγαλύτερη λεπτομέρεια τι συνέβη. Τα αρχεία μας επιτρέπουν να προχωρήσουμε στην ανασύνθεση ενός ευρύτερου μηχανισμού, στον οποίο η στρατιωτική βία, οι εκτοπίσεις, τα τάγματα εργασίας, οι επιχειρήσεις εναντίον ελληνικών πληθυσμών και τα Δικαστήρια Ανεξαρτησίας λειτουργούσαν ως αλληλένδετα στοιχεία μιας πολιτικής που αποσκοπούσε στην εξάλειψη της οργανωμένης ελληνικής παρουσίας στον Πόντο.

Το καλλιτεχνικό πρόγραμμα με τη συμμετοχή του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας περιελάμβανε θρήνους της ποντιακής μουσικής παράδοσης, οι οποίοι απέδωσαν τα τραγούδια, Σουμελά λεν' την Παναϊάν, Αητέντς επεριπέτανεν, Πάρθεν η Ρωμανία, με την Ευδοξία Κοκκινασίδου - λύρα Πόντου, Ελπίδα Κατσαβουνίδου - μπεντίρ,  Μιχαλέττα Μάμαλη – κανονάκι και στο τραγούδι ήταν ο Δημήτρης Δαμιανίδης.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με κατάθεση στεφάνων, ενός λεπτού σιγή και την ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, ο Δήμαρχος Παύλου Μελά Δημήτρης Ασλανίδης και η Δημοτική Σύμβουλος αρμόδια για τον Πολιτισμό, Αδαμαντία Αγκούτογλου, απένειμαν τιμητική πλακέτα στον Θεοδόσιο Κυριακίδη για την προσφορά του στην ιστορική έρευνα και στη διατήρηση της μνήμης του Ποντιακού Ελληνισμού.

Στην εκδήλωση τιμής παραβρέθηκαν οι: Θεόδωρος Καράογλου, Βουλευτής Β’ Θεσσαλονίκης και υποψήφιος Περιφερειάρχης. Μιχαήλ Χουρδάκης, Βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης, Πέτρος Παππάς, Βουλευτής Κιλκίς, Ιωάννης Αμανατίδης, Βουλευτής Α’ Θεσαλονίκης Γραμματέας της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ, Κυριακή Μάλαμα. Επίσης εκπρόσωποι από το Δημοκρατικό Πατριωτικό Κίνηνα ΝΙΚΗ, οι Μανώλης Ρογκότης και Ελπινίκη Ελευθεριάδης.

Η Όλα Βασιλάκη Καρέζη, Περιφερειακή Σύμβουλος, τομεάρχης επιστημονικών φορέων.

Η αντιδήμαρχος Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Κοινωνικών Δομών και Υγείας, του Δήμου Παύλου Μελά Συλβάνα Καρασαββίδου.

Ποντιακός Πολιτιστικός Σύλλογος Νικόπολης Θεσσαλονίκης Φίλων Κτενίδης. Σύλλογος Νίκος Καπετανίδης. Ο Γιώργος Κικώτης, γλύπτης και δημιουργός του μνημείου του Νίκου Καπετανίδη εντός του μητροπολιτικού πάρκου Παύλου Μελά.