ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΑΝΑΣΙΔΗ

Έφυγε από κοντά μας, ένας ακόμη θρύλος της παράδοσης. Ο Αρχιμήδης Γεωργιάδης. Γεννήθηκε το 1939 στους Γεωργιανούς Βεροίας και είναι το τρίτο παιδί του Στυλιανού και της Χαρίκλειας Γρηγοριάδου, με καταγωγή αμφότερων από το Χανάκ του Καρς.

Το χωριό, αρχικά, λεγόταν Γεωργιανή και πήρε το όνομά του από την οικογένεια Γεωργιάδη, που εγκαταστάθηκε πρώτη σε αυτό το 1921 και μετά το 1960 άλλαξε το όνομα, το οποίο διατηρείται μέχρι και σήμερα.

Ο Αρχιμήδης από παιδική ηλικία έδειξε το μεγάλο ενδιαφέρον του για τη λύρα. «Έπαιρνα δυο ξύλα, τα σταύρωνα και έκανα πως παίζω. Αγαπούσα πολύ τη λύρα από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου». Το 1948 και ενώ η οικογένεια έμενε στη Βέροια, ο Αρχιμήδης δανείστηκε από μια γειτόνισσα μια λύρα και έτσι ξεκίνησε να παίζει.

«Άκουγα τον Γώγο στο ραδιόφωνο. Όταν ήμουν έντεκα χρονών, ήρθε στη Βέροια σε ένα πανηγύρι και μέχρι να βγει για πρόγραμμα, τον έβαλα να μού παίξει. Ποτέ δεν μού χάλασε χατίρι και αργότερα, όταν γνωριστήκαμε καλύτερα και αποκτήσαμε σχέσεις, ακόμα περισσότερο. Κάποτε, όταν βρεθήκαμε σε ένα γάμο στη Βέροια, μού έδωσε και τη λύρα του να παίξω. Ήταν ο μεγαλύτερος λυράρης και τραγουδιστής όλων των εποχών».

Από την ηλικία των δώδεκα ετών ο Αρχιμήδης ξεκίνησε να παίζει σε γάμους και γλέντια στη Βέροια, αλλά και στις γύρω περιοχές. «Τα «μουχαπέτια» εκείνης της εποχής ήταν διαφορετικά με τα σημερινά. Οι άνθρωποι γλεντζέδες, άρχοντες, χαιρόσουν μόνο που τους έβλεπες. Όλοι ήξεραν να τραγουδούν σωστά και γλεντούσαν αγαπημένοι».

Ενδεικτικά, ο ίδιος αναφέρει τους: Γιώργο Τσαρτιλίδη (Τσάρτιλο), Μίμη Τσακαλίδη και Χρήστο Χαραλαμπίδη, με τους οποίους έκανε πολλά γλέντια, τα οποία κρατούσαν μέρες και όχι ώρες, όπως σήμερα. «Δεν άκουγες το ίδιο τραγούδι ή στίχο, όλα ήταν παραδοσιακά φερμένα από τον Πόντο. Κάποιοι σκοποί χάθηκαν με το πέρασμα του χρόνου, αλλά εγώ συνεχίζω και τους παίζω στις παρέες».

Ο Αρχιμήδης υπήρξε επαγγελματίας λυράρης και συνεργάστηκε με πολλούς άξιους τραγουδιστές στα ποντιακά μαγαζιά της Βέροιας, αλλά και σε πολλά άλλα εκτός νομού. Αναφέρει τους: Πέτρο Χαραλαμπίδη, Γιώργο Εμμανουηλίδη, Θέμη Ιακωβίδη, Βασίλη Πασχαλίδη, Σοφία Παπαδοπούλου, Θόδωρο Παυλίδη και Χρύσανθο Θεοδωρίδη.

«Ο λυράρης εκείνα τα χρόνια μπορούσε να ζήσει άνετα κάνοντας τη λύρα επάγγελμα. Ο κόσμος χάριζε, όταν διασκέδαζε, ενώ σήμερα αυτό το πράγμα έχει αλλάξει».

Επίσης, ο ίδιος κατασκευάζει λύρες τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Τού έμαθε ο Θέμης Θεοδωρίδης από την Μικρή Σάντα, ο οποίος ήταν κορυφαίος κατασκευαστής.

«Η κατασκευή της λύρας έχει κάποιες συγκεκριμένες τεχνικές που αν τις εφαρμόσεις σωστά, τότε σίγουρα θα έχει επιτυχία το αποτέλεσμα. Το μεγαλύτερο πλεονέκτημά μου είναι ότι παίζω το όργανο ενώ το κατασκευάζω και έτσι μπορώ να ξέρω επιτόπου τι πρέπει να κάνω, για να το βελτιώσω. Οι λύρες που φτιάχνω είναι μεγάλες και βαθιές, στα μέτρα της λύρας του Γώγου. Το όργανο πρέπει να παίζει γεμάτα, έτσι μάθαμε εμείς, η λύρα πρέπ’ να μουρδουλίζ’».

Σχετικά με τη σημερινή πραγματικότητα της ποντιακής μουσικής παράδοσης ο ίδιος έχει καθολική άποψη, καθώς γλέντησε με τους παλιούς και ακόμα και σήμερα συμμετέχει ενεργά παίζοντας σε παρέες συνομηλίκων αλλά και νεότερών του.

«Οι παλιοί λυράρηδες ήταν διαφορετικοί από τους σημερινούς. Οι σημερινοί πρέπει να καταλάβουν πως η βάση αυτού του οργάνου είναι τα ποντιακά. Το όργανο αποτελεί έμβλημα των Ποντίων και δεν μπορεί να παίζει ό,τι θέλει. Οι νέοι παρασύρονται εύκολα με κίνδυνο να χαθεί η παράδοση.

Ο Γώγος έπαιζε τα πάντα ακόμα και μη ποντιακά, αλλά κρατούσε τα προσχήματα και ας μην ξεχνάμε πως στα παραδοσιακά ποντιακά του ήταν τέλειος και αξεπέραστος.

Οι νεότεροι πρέπει να σέβονται εμάς τους παλιότερους, όπως εμείς σεβόμασταν τους παλαιότερους από εμάς».

Αξίζει να σημειωθεί πως ο Αρχιμήδης μέχρι και σήμερα μελετά πολλές ώρες καθημερινά και ποτέ δεν χαλάει το χατίρι κανενός, όταν πρόκειται για καλή

παρέα. «Πρέπει να ομορφαίνεις την παράδοση με το παίξιμό σου και να έχεις τη δική σου προσωπικότητα, που θα προκύπτει από τις επιλογές και τα βιώματά σου. Πολλές φορές όταν επιστρέφω στο σπίτι μετά από ένα «μουχαπέτ», παίζω λίγη ώρα και για τη δική μου προσωπική ευχαρίστηση».

Δισκογραφία:

1.Θόδωρος Παυλίδης, Αρχιμήδης Γεωργιάδης - Ο Πόντος Περιμένει, MAKEDONIA MAK 30009, 1976.

2.Αρχιμήδης Γεωργιάδης - Έλα πουλί μ’ ας σα μακρά, MAKEDONIA MAK 30038, 1981.

Το βιογραφικό είναι από το βιβλίο «Πόντιοι λυράρηδες γεννημένοι από το 1920 έως το 1945» Παράρτημα 45 της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών.

Ντοκιμαντέρ για τον Αρχιμήδη Γεωργιάδη το 2017 από την Τζίνα Γεωργιάδου