Αυτό που άκουγα από τους παππούδες μου, όταν αναφέρονταν στη λέξη εργοστάσιο ήταν η λέξη «ζαβότ’» κι αυτό πολύ σπάνια. Επειδή όμως η λέξη είναι ρωσική και όχι σε ευρεία χρήση, επέλεξα την ελληνική «εργοστάσια».
Τα "εργοστάσια" λοιπόν ή αλλιώς "οι εργάτ'" (Ποντιακά, ιδίωμα Σαντάς).
Η αρχική ιδέα ήταν του Αλέκου Ακριβόπουλου.
Τα εργοστάσια δουλεύ’νε
κι οι εργάτ’ τιδέν ‘κι παίρ’νε
οι ζιαγκίν ολ’ γαζανεύ’νε
και κανάν ξάι ‘κι τσσιαλεύ’νε.
Σύρ’ν’ ατς’ όλτς με το δουκάλ’
για να μη σ’κώνε κιφάλ’
λεν’ μ’ εβγάλετεν λαλίαν
σον Θεόν εν’ αμαρτίαν.
Εσσιεμέν’ για να χορτάζ’νε
κανέναν ‘κι λογαριάζν’ε
φέρνε απ’ εξ’ τσσιπ εφτωχούς
να κάμ’νε για τ’ ατουνούς.
Ποίος εσσ’ το καπαχάτ’
ντο πεινούνε οι εργάτ’
κ’ έχν’ ατο οι περισσιάν
μη βάλλομ’ ατς σο νισσιάν.
Οι τρανοί για να πλουταίνε
κι άλλο πολλά γουτουρεύ’νε
σατασσιεύνε τοι λαούς
φέρνε πόλεμους, λιμούς.
Όι να ηλί εμάς παιδία
ντ’ έπαθαμε τη δουλείαν
όλ’ δεμέν’ με το σσκοινίν
άμον βούδια σο μαντρίν.
Έλα ας βάλλομε φωτίαν
μη στέκομε σην σκοτίαν
εντάμαν οι εφτωσσοί
άσπροι, μαύροι, κίτρινοι.
Όι να ηλί εμάς παιδία
ντ’ έπαθαμε τη δουλείαν
τσσιαεμέν’ σο παθενίν
άμον βούδια σο μαντρίν.
Στουλαράς 5-6-2024
Λεξιλόγιο:
οι ζιαγκίν = οι πλούσιοι
γαζανεύ’νε = κονομάνε
κανάν = κανέναν
ξάι = καθόλου
‘κι τσσιαλεύ’νε = δε λογαριάζουν
σύρ’ν’ ατς’ όλτς = τους τραβάνε όλους
δουκάλ΄ = καπίστρι
οι εσσιεμέν’ = οι έχοντες, οι πλούσιοι
απ’ εξ’ = από έξω, από το εξωτερικό
τσσιπ εφτωχούς = εντελώς φτωχούς
να κάμ’νε = να δουλεύουν
για τ’ ατουνούς = για αυτούς
το καπαχάτ’ = το φταίξιμο
οι περισσιάν = οι ταλαίπωροι, οι πάμφτωχοι
το νισσιάν = το σημάδι
μη βάλλομ’ ατς σο νισσιάν = μην τους στοχοποιούμε
να πλουταίνε = να πλουτίσουν
γουτουρεύ’νε = λυσσάζουν
σατασσιεύνε = υποδαυλίζουν, διαβάλλουν
η σκοτία = το σκοτάδι
να ηλί εμάς = αλίμονό μας
ντ’ έπαθαμε τη δουλείαν = τι δουλειά πάθαμε δηλ. τι κακό μας βρήκε
εντάμαν οι εφτωσσοί = μαζί οι φτωχοί
τσσιαεμέν’ = δεμένοι
το παθενίν = το παχνί
Ελεύθερη απόδοση στα Νεοελληνικά (Σοφία Φελέκη – Θανάσης Στυλίδης)
Τα εργοστάσια δουλεύουν
κι οι εργάτες ζητιανεύουν
Οι πλούσιοι όλο στοιβάζουν
κανέναν δε λογαριάζουν.
Τους τραβούν με το καπίστρι
Μη σηκώσουν το κεφάλι
Και τους λένε μη μιλάτε
το Θεό να προσκυνάτε.
Οι αστοί για να χορτάσουν
κανέναν δεν λογαριάζουν.
Φέρνουν απ' έξω πιο φτωχούς
και δουλεύουνε γι αυτούς.
Και ποιος φταίει βρε παιδιά
που πεινάει η εργατιά;
Οι ταλαίπωροι δε φταίνε
Κι ας τους άλλους για να λένε.
Οι τρανοί για να πλουτίζουν
λυσσασμένοι τριγυρίζουν
διαβάλουν τους λαούς
φέρνουν πόλεμους, λιμούς.
Ωχ αλίμονο παιδιά
Τι είναι ετούτη η ζημιά
όλοι με σκοινιά δεμένοι
μέσα στο μαντρί χωμένοι.
Έλα ας βάλουμε φωτιά
φτάνει τόση σκοτεινιά
του κόσμου οι άκληροι
άσπροι, μαύροι, κίτρινοι.
Ωχ αλίμονο παιδιά
πάθαμε τρανή ζημιά
όλοι στο παχνί δεμένοι
σαν τα βόδια μαντρωμένοι.
