Γράφω και τρίτο άρθρο, σχεδόν αναμασώντας τα ίδια που έγραψα τελευταία, για να έχω τη συνείδησή μου ήσυχη ότι εγώ τα είπα έγκαιρα...
Κάποτε, στα αρχαία χρόνια, κάποιοι ψαράδες στην Κω είχαν ρίξει τα δίχτυα για ψάρεμα και κάποιοι Μιλήσιοι έμποροι είχαν καπαρώσει την ψαριά. Όταν όμως ανασύρθηκαν τα δίχτυα, βρέθηκε σ’ αυτά μπλεγμένος ένας ολόχρυσος τρίποδας, που λέγανε ότι τον είχε ρίξει στη θάλασσα ως τάμα η ωραία Ελένη πλέοντας στην Τροία, προφανώς για να γλυτώσει από κάποια φουρτούνα. Τότε πλακώθηκαν οι Κώοι με τους Μιλήσιους διεκδικώντας τον χρυσό τρίποδα, λέγοντας οι Κώοι ότι αυτοί τον ψάρεψαν και οι Μιλήσιοι ότι είχαν προαγοράσει την ψαριά. Μπήκαν στην διαμάχη και οι πόλεις τους και βρέθηκαν στα πρόθυρα πολέμου! Μπροστά σε αυτόν τον κίνδυνο, ζήτησαν χρησμό από τους Δελφούς, και η Πυθία χρησμοδότησε να δώσουν τον τρίποδα στον σοφότερο Έλληνα. Πήγε λοιπόν μια επιτροπή στον Θαλή τον Μιλήσιο, που εθεωρείτο τότε ο σοφότερος Έλληνας, να του δώσει τον τρίποδα, αλλά εκείνος δεν τον δέχθηκε και τους είπε ότι σοφότερος από εκείνον ήταν ο Βίας ο Πριηνεύς. Πήγαν στον Βίαντα αλλά και εκείνος δεν δέχθηκε τον τρίποδα παρά υπέδειξε άλλον ως σοφότερο. Ετσι ο τρίποδας πέρασε από όλους τους εφτά σοφούς, αλλά ο καθένας αρνιόταν ότι ήταν ο σοφότερος και παρέπεμπε σε άλλον. Τα πράγματα έφτασαν σε αδιέξοδο και τελικά η επιτροπή ανέθηκε τον χρυσό τρίποδα στους Δελφούς.
Όταν κάποτε ο Μέγας Αλέξανδρος τραυματίστηκε σε μάχη και οι κόλακές του άρχισαν να του επιδαψιλεύουν θεϊκές περιποιήσεις, εκείνος, λέει ο Πλούταρχος, «διαχυθείς τω προσώπω, Τουτί μεν αίμα είπεν, αλλ’ ουκ ιχώρ, οίος περ τε ρέει μακάρεσσι θεοίσι», αυτό, τους είπε, είναι ανθρώπινο αίμα και όχι ιχώρ, όχι θεϊκό αίμα - και έστειλε τους κόλακες στον αγύριστο. Ήξερε την αρχαία παροιμία που έλεγε, κρείττον ες κόρακας ή ες κόλακας εμπεσείν..., καλύτερα να πέσεις σε κόρακες παρά σε κόλακες.
Αν κατανοήσουμε αυτά τα αφηγήματα, δεν θα δυσκολευτούμε να εξηγήσουμε το αρχαίο ελληνικό μεγαλείο.
Έλεγα σε προηγούμενο άρθρο μου ότι εμείς οι Πόντιοι, με το να είμαστε σε εκθετικό βαθμό επιρρεπείς στο χειρότερο ελληνικό ελάττωμα, τη διχόνοια, δείχνουμε με αυτόν τον αρνητικό τρόπο ότι είμαστε Έλληνες και με το παραπάνω, είμαστε Τραντέλλενοι.
Θα μπορούσαμε όμως να δείξουμε την τραντελληνικότητά μας εμφορούμενοι από το πνεύμα του Θαλή και των εφτά σοφών, πνεύμα όχι ταπεινοφροσύνης αλλά απλής παραδοχής των αξιότερων, και πνεύμα Μεγαλέξανδρου, δηλαδή πνεύμα αυτογνωσίας και μέτρου.
Εμείς, οι πολλοί από εμάς, - και αναφέρομαι στον οργανωμένο ποντιακό χώρο - λέμε για όλους τους άλλους «ατός πα ποίος εν», εγώ μόνο αξίζω, δεν υπάρχουν άλλοι σοφότεροι και αξιότεροι. Έτσι, ξεχνώντας και τον Μεγαλέξανδρο, οδηγούμε την κατάσταση στον... πολυθεϊσμό, αφού ο καθένας, σε αντίθεση με εκείνον, θεωρούμε τον εαυτό μας θεό, τουλάχιστον στα όρια του ποντιακού χώρου. Κάποιοι μάλιστα εδώ και 60 χρόνια έχουν και τον ναό τους, εννοώ τους Τανιμανιδαίους με την Παναγία Σουμελά! Οι οποίοι προφανώς θεωρούν όλους τους άλλους ανίκανους να διακονήσουν το σπουδαιότερο εθνικοθρησκευτικό ποντιακό καθίδρυμα, και υπ΄αυτή την έννοια θεωρούν τον εαυτό τους «θεό». Άλλη εξήγηση δεν υπάρχει, διότι ενώ γνωρίζουν πόσο αυτή καθαυτή η μακροχρόνια οικονειοκρατία σκανδαλίζει τον οργανωμένο χώρο, εντούτοις πεισματικά παραμένουν στη διοίκηση!
Πολλοί λένε ότι και πολλοί άλλοι από εμάς είμαστε κολλημένοι στις καρέκλες, γιατί λοιπόν κατακρίνουμε ιδιαίτερα την οικογενειοκρατία στην Παναγία Σουμελά. Η απάντηση είναι η εξής: Ότι εμείς οι άλλοι ερχόμαστε στις διοικήσεις και αργά ή γρήγορα παρερχόμαστε, μαζί με τους εγωισμούς μας, μπαίνουμε στην άκρη ξεχασμένοι τις περισσότερες φορές. Αλλά η οικογενειοκρατία στην Παναγία Σουμελά δεν είναι θέμα θεμιτής, έστω και υπερβολικής, φιλοδοξίας, είναι θέμα αθέμιτης καθεστωτικής νοοτροπίας. Στο Διοικητικό Συμβούλιο της Παναγίας Σουμελά υπήρχαν και υπάρχουν και τώρα πολύ αξιόλογα πρόσωπα, άλλωστε και ο ίδιος ο σημερινός πρόεδρος, ο Γιώργος Τανιμανίδης, δεν υστερεί - αν δεν υπερτερεί - σε προσόντα από κανέναν από εμάς. Αλλά λόγω της καθεστωτικής νοοτροπίας του δεν λέει να ξεκολλήσει από την καρέκλα, εξωθώντας έτσι τη διχόνοια στα άκρα. Διότι είναι γνωστό ότι η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος (ΠΟΕ) δημιουργήθηκε κυρίως ως δίκαιη αντίδραση πρός εκείνη, προς την οικογενειοκρατία, η οποία για να περιφρουρηθεί επέβαλε και στο Σωματείο και στο Προσκύνημα ένα απαράδεκτα αυταρχικό διοικητικό καθεστώς, βάσει του Καταστατικού και αντιστοίχως του Κανονισμού αυτών των φορέων, κείμενα που προκαλούν ανατριχίλα σε κάθε δημοκράτη. Ενδεικτικά αναφέρω ότι όταν η οικογενειοκρατία αισθάνθηκε τον κίνδυνο απώλειας της εξουσίας της, τροποποίησε, το 2005, το δημοκρατικό καταστατικό του Σωματείου Παναγία Σουμελά και μεταξύ των άλλων όρισε ότι για να γίνει κάποιος τακτικό μέλος πρέπει να κάνει αίτηση υπογραμμένη από δύο μέλη (όχι του σωματείου αλλά) του Διοικητικού Συμβουλίου, να περάσουν τρία χρόνια δοκιμής (μάλλον δοκιμασίας επώδυνης για την αξιοπρέπεια κάθε Πόντιου) και αφού δώσει τις εξετάσεις υπακοής στην οικογενειοκρατία, να εγκριθεί η αποδοχή του ως τακτικού μέλους με δικαίωμα (ουφ, επιτέλους) εκλέγειν και εκλέγεσθαι...
Στην προηγούμενη προεδρία μου στην Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης, έκανα το 2014 ειλικρινή προσπάθεια προσέγγισης των δύο Σωματείων, Λέσχης και Σουμελά, καίτοι έχοντας ελάχιστες μόνο ελπίδες επιτυχίας. Έφαγα τα μούτρα μου... Έζησα στο πετσί μου την καθεστωτική νοοτροπία και την αλαζονεία της οικογενειοκρατίας... Την ώρα που οργανώναμε κοινή εκδήλωση για τη 19 Μαΐου, η οικογενειοκρατία βυσσοδομώντας μετέτρεπε το Προσκύνημα σε Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (και δυνητικά, στο άδηλο μέλλον, ιδιωτικού συμφέροντος) ενώ οι ιδρυτές του το οργάνωσαν ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου. Τότε ήταν που έγινε απόπειρα, μάλλον υπήρξε απλή υποψία, ότι και η Παναγία της Τήνου θα μετατρέπονταν σε Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου αλλά η μεταβολή απετράπη, ίσως επειδή ξεσηκώθηκαν οι Τήνιοι και μπουγέλωσαν τον αγαθό Δεσπότη τους πάνω στα σκαλιά του Ναού...
Τί γίνεται, ρε παιδιά, θα αφήσουμε την οικογενειοκρατία να διαιωνισθεί, διαιωνίζοντας και τον διχασμό στον οργανωμένο ποντιακό χώρο, αυτή και τα δορυφορικά σωματεία της, που είναι οργανωμένα στην ΠΟΠΣ, την Πανελλήνια Ομοσπονδία Ποντιακών Σωματείων, που με θράσος δηλώνει ότι θα την βρούν απέναντί τους όσοι επιχειρήσουν να κλονίσουν το καθεστώς στην Παναγία Σουμελά; Μέχρι πότε η ποντιακή κοινωνία θά υποτάσεται στην αρχομανία μιας οικογένειας; Εξήντα και πλέον χρόνια διοικεί το Σωματείο και το Προσκύνημα η οικογένεια Τανιμανίδη! Η ΠΟΕ, στην οποία εμπιστευτήκαμε την κατάλυση αυτού του καθεστώτος και την ενότητα του χώρου, εδώ και χρόνια αδιαφορεί, απολαμβάνει τη γλύκα της δικής της εξουσίας, δεν τη μέλει, έχει δικό της μέλι... Αν αυτή η αδιαφορία υποδήλωνε κάποια ηρεμία και εξομάλυνση σχέσεων, αν ήταν ένα προοίμιο συναινετικής αναζήτησης μιας φόρμουλας ενότητας των Ομοσπονδιών, αν προείκαζε κάποιο «συναμφότερον» που έλεγε και ο Ζουραρις (και πριν απο αυτόν ο Πλάτωνας, ο Δημοσθένης, ο Ωριγένης), εμείς οι άλλοι, οι απέξω, θα χειροκροτούσαμε την ένδειξη. Αλλά δυστυχώς οι Ομοσπονδίες ουδέ χαίρειν έχουν μεταξύ τους, ούτε καλημέρα δεν λένε... Και όλοι εμείς οι άλλοι, σαν χαυνοπολίτες στο χώρο, αφήνουμε τα πράγματα να «πάνε και όπου βγει»... Στο μεταξύ τα προβλήματα του χώρου μεγαλώνουν, άρχισαν να εγγίζουν την υπαρξιακή θέση των Ποντίων στη Χώρα, αλλά εμείς ούτε καν καταλαβαίνουμε τη σημασία τους. Μας δίνουν υποσχέσεις ότι θα βάλουν την Αναγνώριση της Γενοκτονίας στην ατζέντα του Υπουργείου Εξωτερικών και μας εξαπατούν χυδαία. Πάνε τα στελέχη του οργανωμένου χώρου για προσκύνημα στον ιστορικό Πόντο, μας γυρίζουν πίσω οι τουρκικές αρχές και η ελληνική Πολιτεία υποτονθορύζει απλώς μια διαμαρτυρία, για τα μάτια του κόσμου, αποτέλεσμα όμως μηδέν, διότι προέχουν τα, απατηλά όπως αποδείχθηκε, Σύμφωνα των Αθηνών. Ο Ερντογάν χαρακτηρίζει το σωτήριο Αντάρτικο του Πόντου τρομοκρατική οργάνωση και το κράτος μας κάνει πως δεν άκουσε την βρισιά... Και πόσα άλλα...
Εδώ θα κάνω ένα είδος παρέκβασης και θα πω τα εξής: Ίσως η γενική αδιαφορία και, ακόμη χειρότερα, το προσποιητό ενδιαφέρον της Πολιτείας και σε κάποιον βαθμό της ίδιας της κοινωνίας για τα ποντιακά θέματα, ίσως οφείλεται στο ότι η επικοινωνιακή προβολή του στοιχείου μας είναι μεν θορυβώδης αλλά ατελής. Θέλω να πω ότι η ελληνική κοινωνία και κατ΄αντανάκλαση η Πολιτεία, δεν μας γνωρίζει όσο θα έπρεπε. Ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι έχουμε πολώσει τον ταυτοτικό τίτλο μας σχεδόν μόνο στο θέμα της Γενοκτονίας. Γενοκτονήθηκαν οι Πόντιοι, ο Ποντιακός Ελληνισμός. Αλλά ερωτάται, ξέρουμε εμείς οι ίδιοι και, πολύ λιγότερο, οι συνέλληνες ποιοί είμαστε εμείς οι Πόντιοι; Ξέρουμε, ξέρουν και οι συνέλληνες την ιστορία μας; Δεν την ξέρουν, αφού δεν διδάσκεται στην εκπαίδευση. Τα έθνη και τα εθνοτικά σύνολα, για να έχουν στέρεη οντότητα για τώρα και για το μέλλον, πρέπει να βυθίζονται στο παρελθόν τους, να έχουν εναργή μνήμη των μύθων τους, να παρακολουθούν το πώς αυτοί συμπυκνώνονται σε θρύλους, πώς γίνεται η σύμπηξη των θρύλων και η μεταστοιχείωσή τους σε ιστορία. Ξέρουμε τους μύθους μας; Το Προμηθέα Δεσμώτη, τον Φρίξο και την Έλη, την Σινώπη, εκείνη την όμορφη κόρη του ποταμού Ασωπού, που άρπαξε ο θεός Απόλλωνας και την πήγε στον Πόντο όπου έδωσε το όνομά της, Σινώπη (η κοπέλα με τα σινικά, τα κινέζικα μάτια, σιν-ωπη), στην ομώνυμη πόλη - από το ζευγάρωμα του Απόλλωνα και της Σινώπης γεννήθηκε ο Σύρος, ο μυθικός γενάρχης των Συρίων... Ξέρουμε τους θρύλους μας, τους Αργοναύτες, τον πολιτιστικό αρχηγό τους Ορφέα, προπάτορα των σημερινών Πόντιων λυράρηδων; Ξέρουμε την ιστορία μας, τους Μιθριδάτες του Ποντιακού βασιλείου που λίγο έλλειψε να καταλύσουν την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία; Ξέρουμε την μεσαιωνική ιστορία μας, ξέρουμε αρκετά τους Κομνηνούς, ξέρουμε για τον Γρηγόριο Χιονιάδη, 1240 - 1320 μ.Χ., και την Ακαδημία Αστρονομίας της Τραπεζούντας που ίδρυσε και μέσω της οποίας, όπως υποστηρίζεται, διαδόθηκαν τα σημερινά ινδοαραβικά αριθμητικά στοιχεία στην Πόλη και από εκεί στην Ευρώπη; Έχουμε κάποια σημαντική παρουσία στα σημερινά εθνικά πολιτιστικά τεκταινόμενα; Βλέπουμε αρκετά μακριά στο μέλλον της ποντιοσύνης; Καί άντε εμείς... Πώς όμως θα πεισθούν και οι ξένοι να αναγνωρίσουν διεθνώς την Ποντιακή Γενοκτονία αν δεν μάθουν ποιοι ήταν οι Πόντιοι, τους μύθους τους, τους θρύλους τους, την ιστορία τους, αυτά που δίνουν οντότητα σε κάποιο ανθρώπινο σύνολο με κάποια ιδιοπροσωπία και μια αυτοτέλεια πορείας μέσα στον χρόνο;
Ενώ τα ποντιακά σωματεία είναι πολλά και με πολλές δραστηριότητες, στο ηγετικό επίπεδο, στις Ομοσπονδίες, γίνονται ελάχιστα σε σχέση με τον όγκο των προβλημάτων. Την αιτία την ξέρουν όλοι, είναι ο διχασμός.
Την ευθύνη του διχασμού την έχει κυριότατα η οικογενειοκρατία στην Παναγία Σουμελά. Στη ρίζα του διχασμού βρίσκονται το Καταστατικό του Σωματείου και ο Κανονισμός του Προσκυνήματος της Παναγίας Σουμελά, δύο κείμενα μνημεία αυταρχικότητας, που αυτά εμποδίζουν την ενότητα. Πώς να μεταβάλεις το καθεστώς διοίκησης του Σωματείου Παναγία Σουμελά (και μέσω αυτού τη λειτουργία και διοίκηση του Προσκυνήματος Παναγία Σουμελά) αφού για να γίνεις μέλος του πρέπει να σκύψεις το κεφάλι, να διπλωθείς στα δύο μπροστά στην οικογενειοκρατία;
Η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος έχει ένα καθεστώς υποδειγματικό και για ευρείες κοινωνικές συσπειρώσεις, έχει εξαιρετική δομή, πρότυπο δημοκρατικής οργάνωσης - άλλο αν η διοίκησή της είναι από χρόνια πολύ κατώτερη των δυνατοτήτων της και των προσδοκιών όλων μας. Τί θα εμπόδιζε την ΠΟΠΣ και τα σωματεία της να προσχωρήσουν στην ΠΟΕ και ας διεκδικήσουν εκεί, δημοκρατικά, ηγεσίες και αξιώματα, ακόμη και άλωση της Οργάνωσης; Δεν το κάνει, διότι υπακούει στη φωνή του κυρίου της, της οικογενειοκρατίας. Ή, τι θα εμπόδιζε τις δύο Ομοσπονδίες να συνενωθούν, να ενωθούν όλα τα Σωματεία, είτε είναι ενταγμένα στις Ομοσπονδίες είτε όχι, σε μια Ομοσπονδία, εγκαταλείποντες έστω τις επωνυμίες τους, στην ανάγκη και τους επωνύμους τους;
Τέτοιες όμως μεγάλες, επαναστατικές μεταβολές ας μην περιμένουμε από τους παλιούς, εμού συμπεριλαμβανομένου. Εμείς οι παλιοί στο θέμα της ενότητας αποτύχαμε οικτρά. Δεν μπορούμε να λύσουμε το πρόβλημα, αφού το πρόβλημα είμαστε εμείς οι ίδιοι. Βέβαια στο ζύγι των ευθυνών η παλάντζα γέρνει ανατρεπτικά προς την εξουσιομανία της οικογενειοκρατίας Τανιμανίδη, «ωσπερανεί τρυτάνη ρέπουσα επί το λήμμα» και αυτή η ροπή είναι η ρίζα της κακοδαιμονίας μας... - αλλά και εμείς οι υπόλοιποι δεν είμαστε οι άχραντοι και άμοιροι ευθυνών.
Στα κοινά του οργανωμένου Ποντιακού χώρου μετείχα... εναλλάξ. Δηλαδή μετείχα κάποια χρονικά διαστήματα σε διοικητικά συμβούλια της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκης, απείχα άλλα μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, επανερχόμουν κ.ο.κ.. Ήμουν Πρόεδρος για μια τριετία, αποχώρησα και ήμουν εκτός Διοικητικού Συμβουλίου για εξη χρόνια και πέρσυ επανήλθα, ξανά ως Πρόεδρος. Στην ΠΟΕ ήμουν ιδρυτικός συντελεστής στο προπαρασκευαστικό στάδιο, όμως δεν ασχολήθηκα μετά την επίσημη ίδρυσή της. Δηλαδή, για τον τρόπο αυτόν της συμμετοχής μου, πότε μέσα στα συμβούλια πότε έξω, θα με χαρακτήριζε κάποιος ότι ήμουν «στα μέσα και στα έξω» και γιαυτό έχω συγκεντρώσει μεγάλη πείρα. Η οποία μού λέει ότι από εμάς, από τη γενιά μου, δεν μπορούμε να περιμένουμε την ενότητα, εκτός αν δράσουμε πολύ αποφασιστικά και θα έλεγα ακτιβιστικά, ίσως και στα όρια των θεσμών. Αλλά τότε με το δίκιο του θα μας έλεγε κάποιος, Οντά ΄πρεπε δε χιόνιζε και τώρα χαλαζώνει... Πάει η δική μας η σειρά. Η ευθύνη της ενότητας είναι, πρέπει να είναι, στα χέρια των νέων. Πρέπει να συνεννοηθούν, να συνενωθούν, να μας παραμερίσουν εμάς τους παλιούς και να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων. Να συναισθανθούν το καθήκον τους. Να κάνουν, για παράδειγμα, ένα συνέδριο μεταξύ τους, χωρίς την παρουσία κανενός παλιού, να στοχαστούν μόνοι τους για το πρακτέο, να το συζητήσουν εντελώς ελεύθερα και χωρίς καμιά προκατάληψη. Ο καιρός ωρίμασε, ας δείξουν και τα πρόσωπα ωριμότητα. Θα ενεργήσουν οι νέοι μας με τόλμη και αρετή; Αν δεν το κάνουν, την δεδομένη διάλυση των Συνομοσπονδιών μας θα ακολουθήσει η διάλυση των Ομοσπονδιών και θαρθεί η σειρά των ίδιων των πρωτοβάθμιων σωματείων μας. Και ύστερα θα έρθει το τέλος της ποντιοσύνης..., τώρα μάλιστα που η ίδια η Ελλάδα στ΄ απόσκια περπατεί, στ΄ απόζερβα αγναντεύει... - η Ελλάδα μας, αυτή η Πατρίδα που για αιώνες ολόκληρους ο χτύπος της καρδιάς της έδινε ρυθμό στον κόσμο.
Το άρθρο του Γιάννη Αποστολίδη δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΕύΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ, στο φύλλο 322, Μαΐου 2024.
