Για τα γλωσσικά ιδιώματα του Δυτικού Πόντου και τη γλωσσική διαφοροποίηση του 18ου με τον 19ο αιώνα, θα μιλήσει ο Θωμάς Αλεξιάδης, δρ. Ιστορίας του Νέου Ελληνισμού του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, την Κυριακή 22 Οκτωβρίου 2023, ώρα 11.00, αίθουσα Μορφωτικού Συλλόγου Νέων Μεσσιανής στο νομό Κοζάνης.
Όπως αναφέρει ο Θωμάς Αλεξιάδης, με την ομιλία αυτή επιχειρούμε μία ιστορική αναδρομή στην ιστορία του Πόντου και ειδικότερα του δυτικού τμήματός του, αυτό που γεωγραφικά αναφέρουμε ως Δυτικό Πόντο.
Ο ιστορικός καθ' ημάς Πόντος αποικίστηκε αρχικά από τους Ίωνες της Μιλήτου, με την εγκατάστασή τους στη Σινώπη. Με βάση το Δυτικό Πόντο, λοιπόν, αποικίστηκε ο υπόλοιπος Πόντος.
Μία σημαντική παράμετρος της ιστορίας του Πόντου είναι το βασίλειο της Ελληνιστικής εποχής, της μετά το Μέγα Αλέξανδρο εποχής, με πρώτη πρωτεύουσά του την Αμάσεια και στη συνέχεια τη Σινώπη, με συμπρωτεύουσα την Αμισό, όπου ο Μιθριδάτης ΣΤ΄ Ευπάτωρας οικοδόμησε την Ευπατωρία, δίπλα ακριβώς στην αρχαία πόλη. Η ελληνική γλώσσα ήταν η κυρίαρχη και κοινή γλώσσα ολόκληρου του εξελληνισμένου βασιλείου του, που περιελάμβανε το σύνολο της Μικράς Ασίας και την Ταυρική χερσόνησο (Κριμαία).
Ο Διόσποντος της αρχαιότητας ονομάστηκε από το Μ. Κωνσταντίο Ελενόποντος, προς τιμή της μητέρας του Αγίας Ελένης και είναι αγιοτόκος. Ο Άγιος Ανδρέας ο Πρωτόκλητος είχε πρώτο σταθμό της περιοδείας του στον Πόντο την Αμισό, αμέσως μετά την Πεντηκοστή, και η πρώτη Επισκοπή του Πόντου ήταν η της Αμασείας, μεταξύ των ετών 240-245.
Με την άγρια εισβολή των μουσουλμανικών ορδών ο Δυτικός Πόντος καταστράφηκε ολοκληρωτικά, θα λέγαμε. Από τις έξι επισκοπές της Μητροπόλεως Αμασείας απέμεινε μόνο η έδρα της μητρόπολης, ενώ οι δυτικότερα ευρισκόμενες επισκοπές του Πόντου εξαφανίστηκαν από τους επισκοπικούς καταλόγους. Ένα μέρος του πληθυσμού εξισλαμίστηκε βίαια, ένα μέρος κατεσφάγη, ένα μικρό μέρος κατέφυγε στα απέναντι θρακικά παράλια, ενώ όλος ο υπόλοιπος πληθυσμός κατέφυγε στα βουνά για τη σωτηρία του.
Οι σφοδροί διωγμοί των τιμαριωτών - ντερέμπεηδων του 17ου αιώνα είχαν τραγικά αποτελέσματα για ολόκληρο τον Πόντο, με τους μαζικούς εξισλαμισμούς του Ανατολικού Πόντου και τη γλωσσική διαφοροποίηση του Δυτικού.
Η γλωσσική διαφοροποίηση του Δυτικού Πόντου αναφέρετε κατά τους 18ο και 19ο αιώνες. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης θα αναγνωστούν τρία μικρά κείμενα των ελληνικών γλωσσικών ιδιωμάτων του Δυτικού Πόντου.
