Με θέμα «Ποντιακή διάλεκτος: βασικά χαρακτηριστικά και η αναγκαιότητα διάσωσής της», και με ομιλητή τον δρ Αντώνη Παυλίδη, ιστορικό – κοινωνιολόγο και Πρόεδρο του Πανελληνίου Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών, άρχισε την Δευτέρα 7 Δεκεμβρίου 2020 και ώρα 19.00 στην Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης, η νέα ενότητα του Λαϊκου Πανεπιστημίου, με θέμα την ποντιακή διάλεκτο, μετά την ολοκλήρωση του πρώτου κύκλου που είχε θέμα την Ιστορία.
Τη νέα ενότητα και κάνοντας έναν πολύ μικρό απολογισμό, άνοιξε με εισαγωγική τοποθέτηση ο πρόεδρος της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης Γιώργος Λυσαρίδης, ενώ τον ομιλητή και τις διαλέξεις παρουσίασε το μέλος του διοικητικού συμβουλίου και υπεύθυνος του κύκλου Κώστας Ανθόπουλος.
Γιώργος Λυσαρίδης
Ευχόμαστε, καταρχάς, να είστε όλες και όλοι καλά στην υγεία σας, εσείς και οι οικογένειές σας. Μέσα στις δύσκολες συνθήκες που βιώνουμε, με τα απαγορευτικά μέτρα και την αναγκαστική «κοινωνική αποστασιοποίηση», θελήσαμε να κρατήσουμε ζωντανή και ενεργή την επικοινωνία μαζί σας, επιλέγοντας εναλλακτικούς τρόπους, που -ευτυχώς- προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία.
Στο πλαίσιο αυτό, πήραμε την πρωτοβουλία για αναβίωση του θεσμού του «Λαϊκού Πανεπιστημίου», προγραμματίζοντας έναν ετήσιο κύκλο με 31 διαδικτυακές διαλέξεις - μαθήματα, κατανεμημένες σε 7 θεματικές ενότητες, καθώς και την, ανά μήνα, αποστολή των ψηφιοποιημένων φύλλων της εφημερίδας «ΤΟ ΒΗΜΑ της Ευξείνου Λέσχης», από το πρώτο φύλλο της έκδοσής της, πριν από 60 ακριβώς χρόνια.
Την περασμένη Δευτέρα ολοκληρώθηκε ο κύκλος των 7 διαλέξεων της 1ης θεματικής ενότητας με τίτλο «ΙΣΤΟΡΙΑ». Είναι πολύ εντυπωσιακό και μας ενθαρρύνει να συνεχίσουμε με τον ίδιο και ακόμη περισσότερο ζήλο, το γεγονός πως οι 7 παρουσιάσεις των ομιλητών της 1ης θεματικής ενότητας συγκέντρωσαν, αθροιστικά, περίπου 2.500 παρακολουθήσεις. Ευχαριστούμε θερμά όλους τους μέχρι τώρα ομιλητές και όλους εσάς για το ενδιαφέρον, με το οποίο υποδεχθήκατε την πρωτοβουλία μας.
Σήμερα, αρχίζει ο κύκλος των διαλέξεων της 2ης θεματικής ενότητας, υπό τον τίτλο «Η ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ», που θα αναπτυχθεί σε 4 διαλέξεις εντός του τρέχοντος μηνός Δεκεμβρίου.
Τον κύκλο των ομιλιών αυτής της ενότητας θα συντονίσει ο κ. Κώστας Ανθόπουλος, μέλος του Διοικητικού μας Συμβουλίου, εκπαιδευτικός, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου της Θεσσαλονίκης, ο οποίος και σχεδίασε με πολλή επιμέλεια την προετοιμασία του.
Να προσέχουμε όλες και όλοι την υγεία μας, τηρώντας ευλαβικά τα προληπτικά μέτρα, ώστε «με το καλό» – όσο γίνεται πιό σύντομα και όσο γίνεται λιγότερο επώδυνα- να επανέλθουμε υγιείς (και πιό σοφοί, ίσως) στην κανονικότητα της καθημερινής μας ζωής. Να είστε καλά, να έχουμε μιά καλή και πιό αισόδοξη βδομάδα.
Κώστας Ανθόπουλος
Στην εισαγωγική τοποθέτησή του ο Κώστας Ανθόπουλος μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, στην έναρξη του δεύτερου κύκλου του λαϊκού πανεπιστημίου, ανέφερε:
Οι νέες συνθήκες που διαμορφώθηκαν με την επιδημία του covid-19 έχουν προβληματίσει ιδιαίτερα το διοικητικό συμβούλιο της Ευξείνου Λέσχης για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να μείνει ενεργό και σε επαφή με τα μέλη του αλλά και με την κοινωνία της Θεσσαλονίκης. Το γεγονός αυτό μας οδήγησε στην ανάληψη πρωτοβουλιών, κυρίαρχη δράση μεταξύ των άλλων αποτελεί η αναβίωση του Λαϊκού Πανεπιστημίου και η προσφορά διαλέξεων από σημαντικούς στο είδος τους επιστήμονες οι οποίες μπορούν να παρακολουθούνται από τους ενδιαφερόμενους εξ αποστάσεως.
Για τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου το λαϊκό πανεπιστήμιο συνιστά θεσμό μορφωτικό και φάρο πνευματικό και κυρίως ένα κέντρο παιδείας και προβληματισμού όπου οι συμμετέχοντες θα έχουν πρόσβαση σε έγκυρη, εκλαϊκευμένη επιστημονική γνώση αλλά και ένα ζωντανό σημείο συνάντησης όπου θα συζητούνται σύγχρονα και καίρια ζητήματα και προβληματισμού του ποντιακού ελληνισμού.
Ήδη έχει ολοκληρωθεί ο 1ος θεματικός κύκλος που πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία και με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον από τους ενδιαφερόμενους συμμετέχοντες στο διάστημα Οκτωβρίου - Νοεμβρίου με αντικείμενο «Θέματα Ιστορίας».
Ο δεύτερος κύκλος αναφέρεται στην ποντιακή διάλεκτο. Η ποντιακή διάλεκτος θα μας απασχολήσει επιστημονικά τόσο στο επιστημονικό θεωρητικό της πλαίσιο, γραμματολογικά, συντακτικά και τα λοιπά, όσο και στη διδασκαλία της τόσο με την προσέγγιση των μαθημάτων που ήδη έχουν αναπτυχθεί στο παρελθόν από διάφορους φορείς, προγράμματα του συνδέσμου ποντίων εκπαιδευτικών, των δήμων και των συλλόγων, όσο και στις νέες εξελίξεις που υπήρξαν τα τελευταία χρόνια όπως είναι το εργαστήρι της ποντιακής διαλέκτου που δημιουργήθηκε στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και λοιπά.
Αντώνης Παυλίδης
Ο κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης, κ. Αντώνης Παυλίδης αρχικά έθεσε το πλαίσιο της ομιλίας του, στη συνέχεια απάντησε στο ερώτημα γλώσσα ή διάλεκτος και ακολούθησε με την ανάλυση των ιδιαιτεροτήτων της ποντιακής διαλέκτου.
Ειδικότερα τόνισε ότι οι ιδιαιτερότητες αυτές οφείλονται κατεξοχήν στη γεωγραφική απομόνωση του ποντιακού ελληνισμού για αιώνες ανάμεσα στα (σχεδόν αδιαπέραστα) βουνά του εσωτερικού του ποντιακού χώρου και τη θάλασσα. Εξαιτίας αυτού του γεωγραφικού αποκλεισμού, δέχτηκε ελάχιστες, ή έστω πολύ λιγότερες εισβολές λαών και πολιτισμών από την Ανατολή και συνεπώς διατήρησε πολύ περισσότερα πολιτιστικά στοιχεία σε σχέση με τον υπόλοιπο ελληνισμό του μικρασιατικού χώρου. Έτσι διατηρήθηκαν πολύ περισσότερα στοιχεία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και μάλιστα της ιωνικής διαλέκτου της, την οποία είχαν μεταφέρει στην περιοχή του Πόντου οι Αρχαίοι Ίωνες άποικοι, σε βαθμό που να υπολογίζονται σε ποσοστό πάνω από το 60% οι αρχαίες ελληνικές λέξεις που διέσωσε η ποντιακή διάλεκτος. Το ίδιο συνέβη με μια σειρά από άλλα πολιτισμικά στοιχεία που μ’ αυτό τον τρόπο διασώθηκαν μέσω του ποντιακού ελληνισμού, μέχρι τις μέρες μας (χοροί, τραγούδια, δρώμενα και όψεις της καθημερινότητας).
Στη συνέχεια αναφέρθηκε σε ειδικότερα χαρακτηριστικά στοιχεία της διαλέκτου, όπως τη σχέση της με την αρχαία ελληνική, παρουσιάζοντας και πολύ ενδιαφέροντες πίνακες, φτάνοντας μάλιστα να εντοπίσει στην ποντιακή διάλεκτο και στοιχεία της ομηρικής παράδοσης!
Πριν ολοκληρώσει την ομιλία του αναφέρθηκε στον αγώνα του Πανελληνίου Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών από το Συνέδριο για το παρόν και το μέλλον της ποντιακής διαλέκτου (8 - 10 Μαΐου στην Κατερίνη), όπου αποφασίστηκε να αγωνιστεί ο Σύνδεσμος για τη διάσωση της διαλέκτου μέσω της διδασκαλίας της, μέχρι σήμερα. Εντόπισε αδυναμίες, λάθη, αλλά και σημαντικά βήματα που οδήγησαν στην απόκτηση πολύ σημαντικών εμπειριών και τεχνογνωσίας.
Δεν παρέλειψε να αναφερθεί στην αδιαφορία του Υπουργείου Παιδείας να στηρίξει έμπρακτα αυτή την πρωτοφανή προσπάθεια, εξαιρώντας τον τότε Υφυπουργό Παιδείας κ. Κώστα Γκιουλέκα, ο οποίος πήρε την ευθύνη υπογραφής για τη διδασκαλία της ποντιακής διαλέκτου στα Κέντρα Δια Βίου Μάθησης του Υπουργείου Παιδείας. Δυστυχώς ήταν η μόνη χρονιά που διδάχθηκε η διάλεκτος σ’ αυτά.
Έγινε συμφωνία με το Δήμο Θεσσαλονίκης και συγκροτήθηκαν 10 τμήματα στην πόλη, όπου δίδαξαν μέλη του Συνδέσμου, ενώ από 2016 και για τα 3 επόμενα χρόνια συγκροτήθηκαν τμήματα που οργανώθηκαν από το Σύνδεσμο και το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας στη Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή. Όλα αυτά τα χρόνια (2009 - 2020) επιτελέστηκε ένα τεράστιο έργο, ο Σύνδεσμος κινούνταν σε αχαρτογράφητα νερά, τα προβλήματα ήταν συνεχή και πιεστικά, όμως στο τέλος όλα πήγαν καλά. Δεν είναι μόνο ο αριθμός των 3.000 περίπου που υπολογίζεται να πέρασαν από τα θρανία διδασκαλίας της διαλέκτου. Ούτε η επιτυχία που αντανακλάται στους σχετικούς πίνακες αξιολόγησης όλου του έργου, που πραγματοποίησε ο Σύνδεσμος. Είναι και η συνεχής εμπειρία, που εμπλουτίζονταν από τα 2ήμερα επιμορφωτικά σεμινάρια που γινόταν από το 2013 μέχρι το 2016, όπου εκτός των άλλων οι εκπαιδευτικοί είχαν την ευκαιρία να ανταλλάξουν διδακτικές εμπειρίες και γνώσεις και γενικά να βελτιώνονται συνεχώς.
Στον επίλογο της πολύ σημαντικής αυτής ομιλίας αναφέρθηκε στην Ευρώπη των 200 γλωσσών και 2.000 περίπου διαλέκτων, όπου οι διάλεκτοι θεωρούνται ιστορική μνήμη και προστατεύονται. Πράγμα όμως που δεν συμβαίνει στην Ελλάδα, όπου και η προηγούμενη και η νυν ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας αγνοεί τα επανειλημμένα αιτήματα του Συνδέσμου για συζήτηση πάνω στο ζήτημα της διδασκαλίας της ποντιακής διαλέκτου.
Επόμενες διαλέξεις
Δευτέρα 14 Δεκεμβρίου, ώρα 19.00, με θέμα: «Πτυχές της γραμματικής της ποντιακής: πηγές και έρευνα πεδίου». Εισηγήτρια Ανθή Ρεβυθιάδου, Καθηγήτρια του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ.
Δευτέρα 21 Δεκεμβρίου, ώρα 19.00, με θέματα:
1).«Η ποντιακή διάλεκτος: χρήση και χρησιμότητά της στην εκπαίδευση για την επίτευξη παιδαγωγικών και διδακτικών σκοπών και στόχων». Εισηγήτρια Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου, Φιλόλογος με μεταπτυχιακές σπουδές στη διδακτική της γλώσσας στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Εκπαιδεύτρια ποντιακής διαλέκτου.
2).«Ποντιακή διάλεκτος στον 21ο αιώνα. Μιά συγχρονική θεώρηση». Εισηγήτρια Αναστασία Μαχαιρίδου, Φιλόλογος - Γλωσσολόγος - Εκπαιδεύτρια ποντιακής διαλέκτου.
Δευτέρα 28 Δεκεμβρίου, ώρα 19.00 με θέματα:
1). «Γλώσσα και ταυτότητα: Ο Ποντιακός Ελληνισμός», εισηγητής Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, Ομότιμος Καθηγητής Γλωσσολογίας του ΕΚΠΑ.
2).«Η αξιοποίηση της Ποντιακής, ως γλωσσικής ποικιλίας, στη διδακτική του μαθήματος της γλώσσας». Εισηγήτρια Αικατερίνη Γεωργιάδου, Φιλόλογος με μεταπτυχιακές σπουδές στη διδακτική των διαλέκτων.
Όσοι επιθυμούν να παρακολουθήσουν αυτή τη θεματική ενότητα, θα πρέπει να το γνωστοποιήσουν στη γραμματεία της Ευξείνου Λέσχης, με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (στο e-mail Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.), αποστέλλοντας απαραιτήτως και τα στοιχεία τους: ονοματεπώνυμο – ιδιότητα – ταχ. διεύθυνση – e-mail – τηλέφωνο). Σε όσους θα έχουν δηλώσει συμμετοχή, θα αποστέλλεται e-mail, την ημέρα που θα πραγματοποιείται η διάλεξη - μάθημα, με το οποίο θα ενημερώνονται για τον τρόπο διαδικτυακής παρακολούθησης (αδαπάνως).
