Εδώ και πάνω από έναν χρόνο, λόγω των συνεχιζόμενων μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας από την πανδημία, βιώνουμε μιά κατάσταση που έχει αλλάξει δραματικά την καθημερινότητα και τον προγραμματισμό όλων μας.
Έτσι, και η λειτουργία της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης προσαρμόστηκε στην επιταγή να εφαρμοστούν με συναίσθηση ευθύνης τα αυστηρά περιοριστικά μέτρα, όπως επιβάλλονται από τους αρμόδιους φορείς. Σε αυτό το κλίμα κοινωνικής αποστασιοποίησης, με οδηγό το «μένουμε ασφαλείς, αλλά παραμένουμε και ενεργοί», αξιοποιήσαμε τις δυνατότητες που προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία και κρατήσαμε ζωντανή τη μεταξύ μας επικοινωνία, μέσω ενός πυκνού προγράμματος διαδικτυακών δράσεων, για το διάστημα από τον Οκτώβριο 2020 μέχρι και τον προσεχή Ιούνιο.
Δυστυχώς, η τρέχουσα συγκυρία μάς υποχρεώνει να γιορτάσουμε και το φετινό Πάσχα με τρόπο πολύ διαφορετικό από τον πατροπαράδοτο, τον ορθόδοξο, τον ελληνοχριστιανικό. Oύτε και το ποντιακό ταφικό έθιμο θα μπορέσουμε να τελέσουμε και, έτσι, από το σπίτι μας θα προσευχηθούμε για τους δικούς μας ανθρώπους που έχουν φύγει από τη ζωή.
Ας θυμηθούμε πώς οι πρόγονοί μας, στον Πόντο, προετοιμάζονταν για το χαρμόσυνο μήνυμα της Αναστάσεως του Κυρίου, μέσα από το παρακάτω απόσπασμα κειμένου με τίτλο «Εικόνες Λαμπρής στον Πόντο», όπου περιγράφει τα πασχαλιάτικα έθιμα η Κυρία Μυροφόρα Ευσταθιάδου, Διδάκτωρ Λαογραφίας:
«Η Σαρακοστή και η Λαμπρή, όπως ονόμαζαν το Πάσχα στον Πόντο (ή τα Λαμπροήμερα, οι τρεις πρώτες μέρες του Πάσχα), συνδέονται άμεσα με πτυχές του έντεχνου λαϊκού λόγου, παροιμίες, γνωμικά, άσματα σε ρυθμούς άλλοτε πένθιμους κι άλλοτε σατιρικούς. «Που έχ΄ τρώει και που ΄κ έχ΄ εφτάει νεστείαν»... επισημαίνει ο λαός, δηλώνοντας αδύναμος, ορισμένες φορές, ακόμη και μπροστά στον έρωτα:
«Ας σ΄ έναν κουμούλ΄κορτσόπα, εσέναν εγνωρίζω
ολοέναν Σαρακοστήν, εγώ θα μαντζιρίζω»
Ωστόσο, η νηστεία πρέπει να τηρηθεί και να μετρηθεί καταλλήλως. Για το λόγο αυτό ο λαϊκός άνθρωπος κατασκευάζει τον «κουκαρά», ένα αυτοσχέδιο ημερολόγιο: μια πατάτα ή ένα κρεμμύδι, με επτά φτερά, όσες και οι εβδομάδες της νηστείας. Κάθε Κυριακή, έβγαζαν και ένα φτερό. Η επιρροή του κουκαρά στα παιδιά είναι ιδιαίτερη, καθώς το φτερωτό αυτό σκιάχτρο λειτουργούσε αποτρεπτικά, όχι μόνο για να μη «μαντζιρίζ’νε», να μην χαλάσουν τη νηστεία δηλαδή, αλλά και για να είναι φρόνιμα καθ΄όλη τη διάρκεια της Σαρακοστής. Ερχόμενοι στη Μεγάλη Εβδομάδα, παρατηρούμε τη σύνδεση της κοσμικής με τη θρησκευτική παράδοση σε μια ιδιάζουσα ποιητική διήγηση, στο «Μοιρολόι της Παναγίας»:
«Ένας Υιός Μονογενής, κι Ατός έν΄καρφωμένος!
Ένας Υιός Μονογενής, κι Ατός έν΄σταυρωμένος!»
Την Μεγάλη Πέμπτη κάθε οικογένεια πήγαινε στην εκκλησία ένα καλάθι με τόσα αυγά, όσα και τα μέλη της, συν δύο ακόμη, ένα για το εικονοστάσι, «τ΄ωβόν τη Παναΐας» και «τ΄εφτωχού τ΄ωβόν».
Η Μεγάλη Παρασκευή συνδέεται και με το έθιμο της επίσκεψης στα μνήματα (σε ορισμένες περιοχές αυτό γίνεται τη δεύτερη μέρα της Λαμπρής, με αναστάσιμο χαρακτήρα). οποθετούν στο μνήμα κόκκινα αυγά και κερνούν τους διαβάτες. Άλλωστε, η ποντιακή παράδοση το επιτάσσει:
«Τα Φώτα θέλω το κερί σ΄ και τη Ψυχού κοκκία
και τη Μεγάλ΄ Παρασκευήν, ένα μαντήλι δάκρυα»
Το Μεγάλο Σάββατο ήταν μια μέρα που έπρεπε να γίνει «το άλλαγμαν», όλοι έβαζαν καθαρά και πολλές φορές καινούργια ρούχα και άλλαζαν σεντόνια. Το τραπέζι της Λαμπρής έμοιαζε με το χριστουγεννιάτικο: βραστή κότα, φούστορον, κασέρι, παστουρμάς και κρασί. Μετά τη Διπλανάσταση, ξεκινούσαν οι επισκέψεις στα σπίτια. Οι παρέες ξεκινούσαν από τα συγγενικά σπίτια, κατόπιν τα φιλικά και δεν παρέλειπαν και τους πονεμένους, τους πενθούντες. Έτσι, το βαθύτερο νόημα της Λαμπρής πραγματοποιείται μέσα από κοινωνικές «αποκαταστάσεις», κατευνασμό ανθρώπινων παθών και εξισορρόπηση της κοινής διαβίωσης. Οι μαλωμένοι μονιάζουν και το θρησκευτικό μήνυμα του θείου δράματος βρίσκει εμπράγματη εφαρμογή:
«‘ς σα τρία Λαμπροήμερα τα τέρτια όλια ανασπάλκουν...
Αποθαμέν΄πα χαίρουνταν, θ΄άφτ΄ν ατ΄ς πολλά κερία...
αμαρτωλοί πα χαίρουνταν, θα πά΄νε εσχωρίουν...
οι άκλαφτοι πα χαίτουνταν γιατί πολλοί θα κλαίγ΄ν ατς…
οι γεροντάδες χαίρουνταν, θα πά΄νε κοινωνίζ΄νε...
και τα παιδόπα τα μικρά κόκκινα ωβά θα κρούγ΄νε!»
Ελπίζοντας πως, με υπομονή και εγκαρτέρηση, σύντομα θα «ξαναβρούμε τις ζωές μας», σας στέλνουμε τις εγκάρδιες ευχές μας για «ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ» και «ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ.
Ο Πρόεδρος Γιώργος Λυσαρίδης
Η Γενική Γραμματέας, Ανατολή Μεντεσίδου
