Πέθανε ο λυράρης, τραγουδιστής και στιχουργός ποντιακών και νεοελληνικών τραγουδιών Τάκης (Δημήτριος Παπαδόπουλος) σε ηλικία 78 ετών, ένας άνθρωπος που τα βιώματά του, από τους πρόσφυγες της πρώτης γενιάς από τον Πόντο, τα έκανε τραγούδια, που απέδωσαν Πόντιοι καλλιτέχνες.
Ο Τάκης (Δημήτριος Παπαδόπουλος) γεννήθηκε στη Σκήτη του νομού Κοζάνης, αλλά στην ενηλικίωσή του εγκαταστάθηκε στο Μακροχώρι του νομού Ημαθίας, έζησε όμως για μεγάλα χρονικά διαστήματα στην Αμερική, όπου τον καλούσαν ομογενείς να παίζει λύρα και να τραγουδάει.
Κατάγονταν από το Στάμαν της Άνω Ματσούκας. Από πολύ μικρή ηλικία ασχολήθηκε με την ποντιακή λύρα και η μεγάλη του αγάπη ήταν η συγγραφή στίχων και τραγουδιών στην ποντιακή διάλεκτο, επηρασμένων μέσα από την προσωπική του ζωή. Κοντά του μαθήτευσαν νέοι καλλιτέχνες, όπου με αγάπη τους δίδαξε τις αρχές και το ήθος της ποντιακής παράδοσης.
Ο Τάκης (Δημήτριος Παπαδόπουλος) άφησε την τελευταία του πνοή την Τρίτη 17 Οκτωβρίου και η κηδεία του θα γίνει την Τετάρτη 18 Οκτωβρίου 2023, στις 11.30 το πρωί, από τον Ιερό Ναό Τιμίου Προδρόμου, στο Μακροχώρι Ημαθίας.
Με το άκουσμα του θανάτου του Τάκη Παπαδόπουλου ο λυράρης και καθηγητής μουσικής Γιάννης Τσανασίδης, το αποχαιρέτησε ως εξής:
Ο Γιάννης Τσανασίδης στη λύρα και ο Τάκης Παπαδόπουλος στο τραγούδι σε μουχαπέτ'
Κάποιοι άνθρωποι μας έμαθαν να ακούμε ποντιακά, μας δέχτηκαν στις παρέες τους, στο δικό τους κόσμο, μας βοήθησαν να παίξουμε λύρα όπως έπρεπε και μόνο με την παρουσία τους. Μετέπειτα έγιναν πρότυπα αγνής καλλιτεχνικής και ανεπιτήδευτης έκφρασης, πρότυπα ανθρώπων, πρότυπα ποντιακής κοσμοθεωρίας. Η απουσία σου Τάκη στιγματίζει όλο τον ποντιακό χώρο και η αξία σου θα μείνει διαχρονικά στη μνήμη όλων, φίλων, γνωστών και αγνώστων. Τάκης Παπαδόπουλος (1/1/1945-17/10/2023).
Ο Τάκης Παπαδόπουλος και ο Μάντης Σαββίδης
Επίσης, ο Γιάννης Απαζίδης, από το Ράδιο Τραπεζούντα Βοστώνης, έγραψε. 1/1/1945 - 17/10/2023. Μερικοί άνθρωποι σημαδεύουν την ζωή σου χωρίς να το καταλάβεις. Σήμερα χάσαμε τον Τάκη Παπαδόπουλο με καταγωγή από Σκήτη Κοζάνης, κάτοικος Μακροχωρίου Ημαθίας. Λυράρης, τραγουδιστης, στιχουργός και συνθέτης ποντιακών μελωδιών. Ο Τάκης υπήρξε, όπως πολλοί άλλοι, μετανάστης στο Μοντρεάλ και στην Βοστώνη. Στους ποντιακούς συλλόγους εκεί συμμετείχε και έπαιζε λύρα.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ, πρέπει να ήμουν 12 η 13 χρονων, πρώτη φορά μέσα στο σύλλογο Ποντιακή Εστία Βοστώνης είδα και άκουσα τον Τάκη να παίζει λύρα και μαγεύτηκα από τον ήχο της λύρας αλλά και την παρουσία του λυράρη στο πατάρι. Φαινόταν ότι γινόταν λειτούργημα εκείνη την στιγμή και ο Τάκης εκτελούσε ιερό έργο. Μερικά χρόνια αργότερα είχα την τιμή να τον συνοδέψω πιτσιρίκος σαν ντραμίστας τον Τάκη και τον ταλαντούχο Βαγγέλη Ιντζεβίδη το 1984 στην Βοστώνη.
Ο Τάκης αποτελεί μέλος της γενιάς που γαλουχήθηκε με ποντιακά ακούσματα και πέρασε αυτές τις γνώσεις στις νεότερες γενιές που διψούσαν για την γνήσια ποντιακή παράδοση. Έχουν τραγουδήσει τραγούδια του οι κορυφαίοι εκφραστές Κώστας Καραπαναγιωτίδης, Γιώτης Γαβριηλίδης, Ματθαίος Τσαχουρίδης, Γιάννης Τσανασίδης και άλλοι.
Τα θερμά μας συλλυπητήρια στην οικογένεια του στην Ελλάδα, στην Γερμανία και στο Μοντρεάλ του Καναδά. Καλό παράδεισο να έχει.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ (1945-2023)
Ο Δημήτρης ή Τάκης Παπαδόπουλος γεννήθηκε στη Σκήτη Κοζάνης το 1945 και ήταν το πρώτο από τα πέντε παιδιά του Γιάννη και της Άννας Νικολαΐδου. Ο πατέρας του έφτασε σε ηλικία τριών χρονών στην Ελλάδα από το Στάμαν της Ματσούκας το 1922. Αρχικά, εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στα Διαβατά της Θεσσαλονίκης και έπειτα από εκεί το 1944 στη Σκήτη. Σε ηλικία δέκα ετών και ενώ ο Τάκης ήταν κλινήρης, ο θείος του, Γιάννης Τσαμουρίδης τού έφερε στο νοσοκομείο δώρο μια λύρα, με την οποία ξεκίνησε να μαθαίνει τους πρώτους σκοπούς. Την ίδια περίοδο θυμάται πολλά γλέντια τα οποία γίνονταν στο χωριό και μνημονεύει τους μερακλήδες από τους οποίους έμαθε τα περισσότερα τραγούδια και στιχάκια.
Αναφέρει τους Στάθη Αλεξανδρίδη, Νίκο Νικολαΐδη, Κωνσταντίνο Κοσμίδη και Δημήτρη Κεϊσίδη. «Το χωριό είχε ανθρώπους θησαυρούς όσον αφορά την παράδοση. Από αυτούς έμαθα τα καθαρά ποντιακά και τούς χρωστάω πολλά».
Το 1958 τελειώνοντας το δημοτικό επισκέφτηκε μια θεία του στο Μακροχώρι Βεροίας και από τότε παρέμεινε οριστικά εκεί για το υπόλοιπο της ζωής του.
Το 1965 και ενώ ο ίδιος βρισκόταν στην Θεσσαλονίκη για την εκπλήρωση των στρατιωτικών του υποχρεώσεων, γνώρισε τους: Γώγο Πετρίδη, Γιάννη Τσανάκαλη, Γιωργούλη Κουγιουμτζίδη και Παναγιώτη Ασλανίδη, με τους οποίους απέκτησε καλές σχέσεις και γλέντησε πολλές φορές. «Ήταν τα καλύτερά μου χρόνια, ήταν μεγάλη μου τιμή που άκουσα από κοντά αυτούς τους ανθρώπους και πλέον μού φαίνεται σαν όνειρο».
Ο Τάκης Παπαδόπουλος και ο Γιώργος Τσαρτιλίδης (Τσάρτιλος)
Στο Μακροχώρι οι παρέες ήταν, εξίσου, πολύ καλές με απλούς και παραδοσιακούς ανθρώπους. Στα περισσότερα «μουχαπέτια» συμμετείχαν οι: Γιάννης Τσαμουρίδης, Απόστολος Παντσερίδης, Γιάννης Κουϊρουκίδης, Γιώργος Νικολαΐδης, Κώστας Τσανίδης και Στύλος Ταρατσίδης.
Τον φέγγον τέρ’ μεσανυχτί’ οι άλλ’ όντες κοιμούνταν,
τ’ ομμάτι͜α μ’ με τ’ ομματόπα σ’ εκεί θα ανταμούνταν
Ο φέγγον θα έν’ μάρτυρας ψέματα να μη λες,
θα φωτάζ’ άμα χ̌αίρεσαι κι αν κομπώντς με θα βρέχ̌’»
Σον φέγγον τα παράπονα σ’ να λες θα βοηθά σε,
θα ελέπ’ς ατα σο όνερο σ’ όντες θα πας κοιμάσαι
Τον φέγγον παρακάλ’ α̤τον και ποίσον έναν τάμαν,
με το καλόν να κλώσκουμαι και να είμες εντάμαν
Το 1966 παντρεύτηκε τη Μαργαρίτα Νεοφυτίδου και απέκτησαν πέντε παιδιά. Από το 1978 και για πέντε συνεχόμενα χρόνια, κάθε χρόνο τον καλούσαν για κάποιους μήνες οι ομογενείς φίλοι του στην Αμερική και τον Καναδά, για χορούς, γάμους και κάθε ειδών γλέντια. «Ποτέ δεν θεώρησα τον εαυτό μου επαγγελματία λυράρη και ποτέ δεν ζήτησα αμοιβή, για να παίξω κάπου. Τα τυχερά ήταν τόσο πολλά που δεν μπορεί να φανταστεί ανθρώπου νους».
Η γνωριμία του με τον Χρήστο Αντωνιάδη και τον Στέλιο Καζαντζίδη αποτέλεσε ορόσημο στη ζωή του. Με τον πρώτο, όπως αναφέρει,συνεργάστηκαν σε κάποια τραγούδια τα οποία δισκογραφήθηκαν και με τον δεύτερο αρκετές φορές αντάλλαζαν απόψεις για θέματα που αφορούν την ποντιακή μουσική. Και με τους δυο είχε τις καλύτερες σχέσεις.
Από το 1970 ξεκίνησε να γράφει ποντιακό, αλλά και λαϊκό στίχο. Κάποια από τα τραγούδια του συμπεριλαμβάνονται σε δουλειές των: Χρύσανθου Θεοδωρίδη, Κώστα Καραπαναγιωτίδη, Γιώτη Γαβριηλίδη και Ματθαίου Τσαχουρίδη.
«Ένα ποτηράκι τσίπουρο φτάνει και όλα έρχονται από μόνα τους. Έχω γράψει πάρα πολλούς στίχους στη ζωή μου και λίγοι από αυτούς έχουν χρησιμοποιηθεί. Ακόμα και σήμερα γράφω σε καθημερινή βάση γεμίζοντας τετράδια και βιβλία».
Απόψ’ είδα έναν όραμαν ευρέθα σ’ άλλο κράτος,
θαρρείς έτον παράδεισος τσ̌ιτσ̌άκια έτον γομάτος
Τ’ οσπιτόπα τουν έμορφα, μικρίκα άμον καλύβι͜α,
ταουτεμένα απέσ’ σ’ ορμάν’ σ’ ελάτι͜α και σα λίβι͜α
Παχτσ̌έδες μαυρολάχανα, χωράφι͜α με τ’ ελαίας,
ο Χρύσανθον πρωθυπουργός ο Γώγον βασιλέας
Αΐκον όραμαν, νασάν! Να έτον αληθινόν,
οπίσ’ άλλο ’κ’ εκλώσκουμ’νε εγώ, μα τον Θεόν!
Ξεχώριζε τους Δημήτρη Κουγιουμτσίδη, Απόστολο Παντσερίδη και Μιχάλη Γαβρίδη ως επιστήθιους φίλους, με τους οποίους διασκέδαζε ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Το «μουχαπέτ» έχει αλλάξει μορφή, σύμφωνα με τον ίδιο, όπως και πολλά ακόμα που αφορούν τα δομικά στοιχεία της ποντιακής μουσικής. «Οι νέοι έχουν ιερή αποστολή. Πολλοί είναι άριστοι και άξιοι συγχαρητηρίων για τις επιλογές και το έργο τους, ενώ κάποιοι άλλοι χωρίς να έχουν τα στοιχειώδη προσόντα θεωρούν τους εαυτούς τους κάτι το ανώτερο από άλλους. Ο απλός λαός θα κρίνει την αξία του καθενός. Οι νέοι πρέπει να επιμείνουν στην παράδοση και σε αυτά που τους δίδαξαν οι γονείς και οι παππούδες τους».
Ο Γιάννης Τσανασίδης, ο Λευτέρης Κοκκινίδης (Κοκκινάς), ο Τάκης Παπαδόπουλος, ο Απόστολος Παντσερίδης και ο Δημήτρης Κουγιουμτσίδης
Από το βιβλίο του Ιωάννη Τσανασίδη "Πόντιοι λυράρηδες γεννημένοι από το 1920 έως το 1945", Παράρτημα 45 στο Αρχείο του Πόντου, έκδ. Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, Αθήνα, 2023.
Προφορική συνέντευξη Τάκη Παπαδόπουλου 14-5-2018 και 10-12-2020.
