Απόσπασμα υπομνήματος του Γ. Θωΐδη, Προέδρου της Επιτροπείας των Ποντίων στην Κωνσταντινούπολη, και του Ελευθ. Παυλίδη, Προέδρου της Κοινότητος Οδησσού, προς τον Ύπατο Αρμοστή της Ελλάδος στη Σμύρνη Αρ. Στεργιάδη, με στόχο την εξασφάλιση στήριξής του στο Ζήτημα του Πόντου. Φρούδες ελπίδες σε μια κρίσιμη χρονική στιγμή (πανηγυρισμοί για την τακτική νίκη και την κατάληψη του Εσκί-Σεχίρ από τον ελληνικό στρατό, αλλά λίγο πριν από την αποτυχία των ελληνικών επιχειρήσεων Σαγγαρίου - Άγκυρας, τον Αύγουστο του 1921).

Η προβληματική μάλιστα στάση του Αρ. Στεργιάδη ένα μόλις χρόνο αργότερα (για την οποία πολλά έχουν γραφεί) καθιστά ακόμη πιο τραγικό το γεγονός ότι η Αντιπροσωπεία των Ελλήνων Ποντίων προσδοκούσε να λάβει τις «πολύτιμες συμβουλές και υποδείξεις του» για το «Εθνικό έργον».

Τω Εξοχωτάτω Κυρίω Α. Στεργιάδη

Υπάτω Αρμοστή της Ελλάδος

Εξοχώτατε,

Ο Ελληνισμός του Πόντου, ως είναι γνωστόν, επί σειράν ετών υπέστη μετά του λοιπού αλυτρώτου ομογενούς πληθυσμού τα δεινά της τουρκικής τυραννίας. Κατά τον Ευρωπαϊκόν όμως πόλεμον αι βιοπραγίαι, αι πιέσεις, αι απελάσεις, αι δειώσεις, αι ατιμώσεις, οι τυφεκισμοί κτλ. εις βάρος του ομογενούς στοιχείου εν Πόντω προσέλαβον χαρακτήρα συστηματικής και μεθοδικής εξοντώσεως των Ελλήνων, ήτις πολλάς χιλιάδας τούτων και συνοικισμούς ολοκλήρους τελείως κατέστρεψε. Μία μόνον κρυφία ελπίς ως βάλσαμον παρηγορίας συνεκράτει εν τη Εθνική συνοχή την εγκαρτέρησιν των Ποντίων Ελλήνων, η υπό των ισχυρών της γης προκηρυχθείσα αρχή της απελευθερώσεως και αυτοδιοικήσεως των εθνοτήτων. Μόλις δε ανέτειλεν η ποθητή ημέρας της ανακωχής του Ευρωπαϊκού πολέμου, οι Πόντιοι εις διάφορα κέντρα ως εν Βατούμ, ένθα και Εθνοσυνέλευσις αυτών έλαβε χώραν και λοιπαίς πόλεσι της Ρωσσίας, εν Κ/πόλει, Αθήναις, Θεσσαλονίκη, Μασσαλία, Παρισίοις, Νέα Υόρκη, Οχαΐω και αλλαχού οργανώσαντες επιτροπείας και συλλόγους δεν εβράδυνον διά τε του Εθνικού Κέντρου των Πατριαρχείων και της Ελληνικής Κυβερνήσεως ως και δι’ ειδικών αντιπροσωπειών να υποβάλλωσιν επανειλημμένως εις την Συνδιάσκεψιν των Δυνάμεων σχετικά υπομνήματα…

….Δυστυχώς το ζήτημα του Πόντου γεννηθέν μόλις κατά την ανακωχήν δεν ήτο δυνατόν να αποκρυσταλλωθή δεόντως παρά τοις ισχυροίς εν ονόματι του δικαίου και της ανθρωπότητος. Ούτως αι διαπραγματεύσεις άλλων γενικοτέρων ζητημάτων διαρρυθμίσασαι την μετά της Τουρκίας συνθήκην εγκατέλιπον τον πολυπαθή Πόντον υπό το Τουρκικόν Κράτος. Αλλ’ αι ανεξιχνίασται βουλαί του Υψίστου αι άνωθεν διέπουσαι τας τύχας των λαών επεφυλάχθησαν, ως φαίνεται, να βελτιώσωσιν την τύχην του μαρτυρήσαντος Πόντου. Νυν οπότε η μήτηρ Ελλάς ανέλαβε μόνη την επιβολήν εις Τουρκίαν των απαιτουμένων όρων προς ειρήνευσιν της Ανατολής…

Δραττόμενοι δε της λαμπράς ευκαιρίας, καθ’ ην αι κορυφαί των ιθυνόντων σήμερον τας τύχας του Ελληνισμού μετά της Α.Μ. του Βασιλέως επί κεφαλής ευρίσκονται εν Μικρά Ασία αι εν Κ/πόλει και Αθήναις Επιτροπείαι αντιπροσωπεύουσαι τον πληθυσμόν του Πόντου ανέθεσαν ημίν την υψηλήν εντολήν, όπως υποβάλωμεν τους Εθνικούς πόθους του λαού του Πόντου εις την Α.Μ. τον Βασιλέαν και την Σεβαστήν Κυβέρνησιν, εξαιτούμεθα δε οδηγίας περί της τηρητέας υπό των Ποντίων στάσεως κατόπιν της λαμπράς εθνικής εξελίξεως των γεγονότων.

Στηρίζοντες το θάρρος ημών, Κύριε Αρμοστά, επί της εγνωσμένης εκτάκτου πολιτικής Υμών περινοίας και του αδόλου, ακεραίου και υπερόχου υμών πατριωτισμού, άτινα εν τη πανελληνίω συνειδήσει κατέκτησαν όλως ιδιαιτέρως θέσιν, παρακαλούμεν θερμώς, εξ ονόματος των απανταχού Ποντίων Ελλήνων, όπως συνδράμητε ημίν εις το Εθνικόν έργον διά της παροχής των πολυτίμων υμών συμβουλών και υποδείξεων.

Εν τη πεποιθήσει, ότι θέλει εισακουσθή η ταπεινή ημών παράκλησις εκφράζομεν Υμίν την άπειρον ημών ευγνωμοσύνην και διατελούμεν μετ’ εξόχου υπολήψεως ευπειθείς

Ο Πρόεδρος της εν Κ/πόλει Επιτροπείας των Ποντίων

Ο Πρόεδρος της Ελλ. Κοινότητος Οδησσού μέλος της Επιτροπείας των Ποντίων

Εν Σμύρνη τη 20 Ιουλίου 1921

(Πηγή: Πολιτικό Αρχείο Εθνικού Συμβουλίου του Πόντου, Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης)

Πηγή: Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης